του Βασίλη Τσιαλιαμάνη (*)
Η παρουσίαση του νέου χωροταξικού για τον Τουρισμό προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην αγορά, όχι μόνο για το περιεχόμενό του αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο επιχειρήθηκε να παρουσιαστεί. Όσοι βρεθήκαμε στην εκδήλωση παρακολουθήσαμε με έκπληξη την άρνηση των αρμόδιων υπουργών να δεχθούν ερωτήσεις από τους διαπιστευμένους δημοσιογράφους. Μια επιλογή που από μόνη της έδειξε ότι το σχέδιο δύσκολα μπορεί να αντέξει σε ουσιαστική δημόσια κριτική.
Το βασικό ερώτημα που προκύπτει είναι απλό: τι είναι τελικά πιο βιώσιμο; Τρία ξενοδοχεία των 100 κλινών ή μία ενιαία μονάδα 300 κλινών; Η απάντηση είναι προφανής για οποιονδήποτε έχει έστω στοιχειώδη γνώση του τουριστικού αντικειμένου και των οικονομιών κλίμακας. Μια ενιαία επένδυση διαθέτει καλύτερες δυνατότητες ενεργειακής διαχείρισης, κοινών υποδομών, βιολογικού καθαρισμού, διαχείρισης αποβλήτων και συνολικού περιβαλλοντικού ελέγχου. Παρ’ όλα αυτά, το νέο χωροταξικό φαίνεται να νομοθετεί προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Πίσω από τις γραμμές του σχεδίου μπορεί κανείς να διακρίνει μια σαφή φιλοσοφία: την ενίσχυση της ανάπτυξης μέσω real estate και όχι μέσω παραγωγικών επενδύσεων από μηδενική βάση. Όταν δυσκολεύεις ή πρακτικά αποτρέπεις τη δημιουργία νέων μεγάλων τουριστικών μονάδων, το μόνο που απομένει είναι οι αγοραπωλησίες υφιστάμενων ακινήτων και επιχειρήσεων. Δηλαδή ένα μοντέλο ανάπτυξης που στηρίζεται περισσότερο στην αλλαγή ιδιοκτησίας παρά στη δημιουργία νέου πλούτου.
Αυτό ακριβώς βιώνει η ελληνική οικονομία τα τελευταία χρόνια. Οι αριθμοί εμφανίζουν ανάπτυξη, οι αξίες ακινήτων αυξάνονται και τα funds επεκτείνονται, όμως η κοινωνία δεν ακολουθεί τους ίδιους ρυθμούς ευημερίας. Ο λόγος είναι ότι μεγάλο μέρος αυτής της ανάπτυξης είναι πλασματικό. Δεν παράγεται μέσα από νέες παραγωγικές επενδύσεις, νέες θέσεις εργασίας υψηλής προστιθέμενης αξίας και ουσιαστική ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της χώρας, αλλά μέσα από μεταβιβάσεις περιουσιακών στοιχείων.
Ταυτόχρονα, το χωροταξικό δημιουργεί συνθήκες περαιτέρω συγκέντρωσης της αγοράς. Όταν με οριζόντια μέτρα κλειδώνεις την είσοδο νέων σοβαρών επενδυτών, τότε ευνοούνται αποκλειστικά όσοι έχουν ήδη ισχυρή παρουσία. Οι μεγάλες επιχειρήσεις που αναπτύχθηκαν τα προηγούμενα χρόνια και τα επενδυτικά funds που διαθέτουν κεφάλαια για εξαγορές θα είναι οι μόνοι πραγματικοί παίκτες της επόμενης ημέρας.
Με αυτόν τον τρόπο διαμορφώνονται συνθήκες καρτέλ στον τουριστικό κλάδο. Και δυστυχώς η ελληνική οικονομία έχει ήδη πικρή εμπειρία από αντίστοιχα φαινόμενα σε άλλους τομείς: στο λιανεμπόριο, στην ενέργεια, στις τράπεζες και στις κατασκευές. Η περιορισμένη πρόσβαση νέων επιχειρήσεων οδηγεί αναπόφευκτα σε συγκέντρωση ισχύος, περιορισμό του ανταγωνισμού και τελικά σε στρεβλή λειτουργία της αγοράς.
Ο τουρισμός αποτελεί ίσως το σημαντικότερο αναπτυξιακό εργαλείο της χώρας. Ένα σύγχρονο χωροταξικό θα έπρεπε να ενθαρρύνει επενδύσεις με σαφείς περιβαλλοντικούς κανόνες, υψηλές προδιαγραφές βιωσιμότητας και μακροπρόθεσμη στρατηγική.
Αντί αυτού, το προτεινόμενο μοντέλο μοιάζει να οδηγεί σε μια οικονομία διαχείρισης ακινήτων και όχι παραγωγής νέας αξίας.
Και αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί πραγματική ανάπτυξη για τη χώρα.
(*) Ο κ. Βασίλης Τσιαλιαμάνης είναι Σύμβουλος-Διαχειριστής επιχειρήσεων Τουρισμού
