Το Ίδρυμα Γ. & Α. Μαμιδάκη παρουσιάζει, το Σάββατο 6 Ιουνίου 2026 στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης, τη μεγάλη γλυπτική εγκατάσταση Chronotopia των Caitlind r.c. Brown & Wayne Garrett από τον Καναδά, που κέρδισε το Βραβείο Τέχνης 2026.
Η μεγάλης κλίμακας τοπο-ειδική γλυπτική εγκατάσταση ξεχώρισε ανάμεσα σε πάνω από 450 προτάσεις από 65 χώρες αποτελώντας πρόταση για νέες αναγνώσεις και τρόπους θέασης του τοπίου, σε μια εποχή όπου η ανάγκη για συλλογικότητα, στοχασμό και επανασύνδεση με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον καθίσταται ολοένα και πιο επιτακτική. Το έργο έρχεται να παραμείνει σε μόνιμη, ανοικτή έκθεση και να προστεθεί στη συλλογή του Ιδρύματος Γ.& Α. Μαμιδάκη, η οποία αριθμεί πάνω από 70 έργα σημαντικών Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών.
Το έργο
Η Chronotopia εμπνέεται από τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ Κρήτης, νερού, φωτός, χώρου και χρόνου. Ο τίτλος του έργου παραπέμπει στις έννοιες του χρόνου (Chrono) και του χώρου ή τόπου (Topia). Οι δύο αυτές ελληνικές λέξεις, ενωμένες, διαμορφώνουν έναν νεολογισμό που υποδηλώνει μια συνθήκη όπου χρόνος και τόπος συνυφαίνονται και συνυπάρχουν δημιουργώντας το γνώριμο πλαίσιο μέσα στο οποίο ζει ο άνθρωπος.
Το έργο αποτελείται από στρώματα χιλιάδων οπτικών μυωπικών φακών, τα οποία σχηματίζουν δύο τοξωτά πάνελ από φως που αγκαλιάζουν τον επισκέπτη, μέσω μιας σταθερής μεταλλικής δομής που θυμίζει πλέγμα κλαδιών. Η εγκατάσταση καλεί τον θεατή να περιηγηθεί στον χώρο που δημιουργείται και να παρατηρήσει το τοπίο μέσα από τους φακούς.
Από το εσωτερικό της εγκατάστασης, οι φακοί αποτυπώνουν και εστιάζουν μακρινές εικόνες σε θολωτούς μικρόκοσμους, που μεταβάλλονται ανάλογα με τις συνθήκες. Μετατοπίζονται με τον άνεμο, αλλάζουν με το φως και ανασυντίθενται διαρκώς, χωρίς ποτέ να σταθεροποιούνται σε μία ενιαία εικόνα. Έξω από την εγκατάσταση, το σώμα κάθε θεατή εμφανίζεται σαν ψηφιδωτό, ένα αφηρημένο φάντασμα που γίνεται μέρος ενός διαφορετικού τρόπου θέασης.
Η γραμμή του μπλε ορίζοντα της Μεσογείου, που αχνοφαίνεται μέσα από τους διάσπαρτους φακούς αλλά και πιο καθαρά ανάμεσά τους, αποτελεί μια εικόνα γραμμικού χρόνου. Όταν όμως ο θεατής βρίσκεται μέσα στην Chronotopia, οι φακοί διακόπτουν αυτή τη γραμμικότητα, την τεμαχίζουν και τη μετασχηματίζουν, άλλοτε συρρικνώνοντάς την και άλλοτε διευρύνοντάς την, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητές τους.
Στο πλαίσιο αυτό, η εμπειρία της Chronotopia μπορεί να ιδωθεί και ως μια άσκηση αντίληψης: μια υπενθύμιση ότι αυτό που θεωρούμε «εικόνα» του κόσμου δεν είναι ποτέ άμεσο, αλλά πάντοτε διαμεσολαβημένο. Έτσι, το έργο ισορροπεί ανάμεσα σε μια κοινή, καθολική εμπειρία του κόσμου και στην υποκειμενικότητα με την οποία ο καθένας μας τον αντιλαμβάνεται.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η επιλογή του βασικού υλικού της Chronotopia, που αναδεικνύει μία μορφή βιωσιμότητας και την υπευθυνότητα των καλλιτεχνών απέναντι στα υλικά που χρησιμοποιούν: Οι φακοί οράσεως που διαμορφώνουν την καλλιτεχνική εγκατάσταση προέρχονται από το Canadian Lions Eyeglass Recycling Centre στο Κάλγκαρι, έναν οργανισμό που ανακυκλώνει μεταχειρισμένα γυαλιά και τα διαθέτει δωρεάν σε ανθρώπους σε περισσότερες από 70 χώρες. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι φακοί προορίζονταν για ανακύκλωση γιατί κρίθηκαν μη αξιοποιήσιμοι από τον οργανισμό, έτσι επανεντάχθηκαν δημιουργικά στη διαδικασία των καλλιτεχνών και μετατράπηκαν σε καλλιτεχνικό υλικό. Η εγκατάσταση συγκροτείται από χιλιάδες τέτοιους φακούς, οι οποίοι έχουν ήδη διανύσει πολλαπλές χρήσεις και είχαν προηγουμένως ενσωματωθεί σε έργα pop-up στην Ιαπωνία, όπως τα A Whisper in the Eye of the Storm (Northern Alps Art Festival, Ιαπωνία, 2024) και Conversations with Time (Setouchi Triennale, Ιαπωνία, 2025). Η μεταφορά τους στην Κρήτη σηματοδοτεί έναν νέο, ενδεχομένως τελικό σταθμό στη διαδρομή τους, υπογραμμίζοντας την κυκλικότητα της ύλης και των νοημάτων μέσα στο έργο.
Ο θεσμός του Βραβείου Τέχνης Ιδρύματος Γεωργίου & Αριστέας Μαμιδάκη
Το 2026 σηματοδοτεί την έκτη χρονιά του Βραβείου Τέχνης. Από το 2019, το Βραβείο ενσαρκώνει την αρχική ιδέα και έμπνευση της Τζίνας Μαμιδάκη: τη δημιουργία ενός πλαισίου που προσφέρει χώρο και χρόνο σε σύγχρονους καλλιτέχνες για ελεύθερη
έκφραση και καλλιτεχνική δημιουργία, μια πρακτική που βρίσκει τις ρίζες της ήδη στα πρώτα συμπόσια Τέχνης στα τέλη της δεκαετίας του ’80. Έκτοτε, ο θεσμός εξελίσσεται δυναμικά, ακολουθώντας τις μεταβολές της σύγχρονης καλλιτεχνικής σκηνής, παραμένοντας ωστόσο σταθερά προσηλωμένος στην ενίσχυση της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας και στη σύνδεση της τέχνης με τον τόπο, μέσα από έργα τοποειδικά (site- specific), σχεδιασμένα για μόνιμη έκθεση στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης.
Τα τελευταία τρία χρόνια το Βραβείο έχει αποκτήσει διεθνή χαρακτήρα, προσελκύοντας κάθε χρόνο εκατοντάδες συμμετοχές από όλον τον κόσμο. Φέτος, περισσότερες από 450 προτάσεις από 65 χώρες κατέδειξαν το δυναμισμό και την απήχηση του θεσμού σε ένα ευρύ και πολυφωνικό καλλιτεχνικό κοινό. Όπως και τις προηγούμενες χρονιές, έτσι και το φετινό κάλεσμα επικεντρώθηκε σε έργα μεγάλης κλίμακας, σχεδιασμένα για υπαίθριο χώρο, τα οποία εντάσσονται οργανικά στο τοπίο λειτουργώντας ως σημεία αναφοράς και μετασχηματίζοντας την εμπειρία του φυσικού περιβάλλοντος.
Ο θεσμός του βραβείου συνεχίζει να εξελίσσεται, φιλοδοξώντας να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και ως πλατφόρμα ουσιαστικής υποστήριξης της καλλιτεχνικής κοινότητας. Παράλληλα, αποτελεί ένα σπάνιο παράδειγμα στην Ελλάδα υποστήριξης παραγωγής έργων μεγάλης κλίμακας, συχνά σχεδιασμένων για υπαίθριο χώρο. Τα έργα εντάσσονται σε μια ιδιωτική συλλογή με δημόσιο χαρακτήρα, ανοιχτή στο ευρύ κοινό, δημιουργώντας πολλαπλά επίπεδα εμπειρίας και διαλόγου, όχι μόνο για τους γνώστες και τους φίλους της τέχνης, αλλά και για την κοινότητα και τους επισκέπτες του Αγίου Νικολάου.
