Του Δρ. Ιωάννη Γκιτσάκη (*)
Στο παρόν άρθρο κατατίθενται ορισμένες παρατηρήσεις επί του άρθρου 52 του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, που αφορά την «Εκμίσθωση επιβατηγών ιδιωτικής χρήσης αυτοκινήτων με οδηγό», το οποίο βρέθηκε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος κατά την περίοδο της διαβούλευσης του σχεδίου νόμου, δίνοντας αφορμή για εκατοντάδες σχόλια, τόσο από την πλευρά των Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό όσο και από την πλευρά των Ε.Δ.Χ. οχημάτων (ταξί).
Σημειώνεται, καταρχάς, ότι:
1.Η υπηρεσία εκμίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό αποτελεί έναν από τους τρεις βασικούς πυλώνες του τουρισμού (μετάβαση, διαμονή, μετακινήσεις), δηλαδή εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, σε έναν επαγγελματικό κλάδο, ο οποίος συνεισφέρει πάνω από το 20% του ΑΕΠ της χώρας.
2.Η υπηρεσία αυτή παρέχεται σχεδόν σε ολόκληρο τον κόσμο και ιδίως σε όλες τις χώρες που έχουν εισερχόμενο τουρισμό.
3.Σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και σε τρίτες χώρες που ανταγωνίζονται τη χώρα μας από πλευράς προσέλκυσης τουριστών, όπως π.χ. η Τουρκία, η Σερβία, η Αίγυπτος κ.ά., η υπηρεσία αυτή παρέχεται ελεύθερα ή με ελάχιστους περιορισμούς.
4.Ελάχιστη διάρκεια μίσθωσης και ελάχιστο μίσθωμα, ως γενικός κανόνας, δεν υπάρχει σε καμία άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το αναφέρει άλλωστε ξεκάθαρα και η αιτιολογική έκθεση του ν. 4093/2012 («Αξίζει να σημειωθεί ότι σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαιρουμένης της Ελλάδος επιτρέπεται χωρίς χρονικούς ή άλλους περιορισμούς η μίσθωση αυτοκινήτων με οδηγό από γραφεία ενοικίασης αυτοκινήτων»).
5.Στην Ελλάδα, το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο προβλέπει ασφυκτικούς περιοριστικούς κανόνες για τη λειτουργία των επιχειρήσεων εκμίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό, οι οποίοι λειτουργούν αποτρεπτικά και καθιστούν ιδιαιτέρως δυσχερή έως και απαγορευτική την άσκηση της συγκεκριμένης επιχειρηματικής δραστηριότητας (ελάχιστη διάρκεια μίσθωσης, ελάχιστο μίσθωμα, έγγραφη σύμβαση με συγκεκριμένα υποχρεωτικά πεδία, υποχρέωση ανάρτησης της σύμβασης μίσθωσης σε ψηφιακό μητρώο, υποχρέωση επιστροφής στην έδρα, υποχρεωτική προκράτηση κ.ά.).
6.Ανάλογοι περιορισμοί δεν προβλέπονται σήμερα για την παροχή καμίας άλλης ιδιωτικής υπηρεσίας στον τομέα των μεταφορών (χερσαίων, θαλάσσιων και εναέριων) ή στον τομέα του τουρισμού. Και γενικότερα, δεν προβλέπονται για άσκηση καμίας άλλης ιδιωτικής επιχειρηματικής δραστηριότητας, όχι μόνο στη χώρα μας, αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη.
7.Οι περιορισμοί αυτοί τέθηκαν το 2012, όταν οι τουριστικές αφίξεις στη χώρα μας ήταν μόλις 15 εκατομμύρια. Σήμερα (2025), ο αριθμός αυτός έχει σχεδόν τριπλασιαστεί και ξεπερνά πλέον τα 40 εκατομμύρια, με διαρκώς αυξητικές τάσεις.
8.Οι περιορισμοί αυτοί έχουν τεθεί, όχι για να διασφαλίσουν το διαχωρισμό του μεταφορικού έργου ανάμεσα στα Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητα με οδηγό και στα Ε.Δ.Χ. οχήματα (ταξί), αλλά για να δυσχεράνουν την παροχή της υπηρεσίας εκμίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό σε τέτοιο βαθμό, ώστε η νομότυπη άσκησή της να είναι σχεδόν αδύνατη.
9.Το μεταφορικό έργο των Ε.Δ.Χ. οχημάτων (ταξί) είναι απολύτως ξεκάθαρο: Τα ταξί εξυπηρετούν τις μεταφορικές ανάγκες των κατοίκων (πολιτών) συγκεκριμένης εδαφικής περιφέρειας (ΣτΕ 1879/2008). Συγκεκριμένα, το βασικό μεταφορικό έργο των ταξί, το οποίο κατά το νόμο επιφυλάσσεται μόνο σε αυτά, είναι η αναζήτηση και η προσέγγιση πελατών όταν τα οχήματα αυτά βρίσκονται σε κίνηση ή σε χώρους στάσης και στάθμευσης (ΣτΕ 656/2024).
10.Αυτό, λοιπόν, που διαχωρίζει το μεταφορικό έργο των Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό από αυτό των Ε.Δ.Χ. οχημάτων (ταξί), είναι ΜΟΝΟ η προκράτηση, δηλαδή η προηγούμενη σύναψη σύμβασης ολικής εκμίσθωσης, τα στοιχεία της οποίας αναρτώνται, πριν από την έναρξη εκτέλεσής της, στο ψηφιακό μητρώο του άρθρου 20 του ν. 4530/2018 (ΣτΕ 656/2024).
11.Όλοι οι υπόλοιποι περιορισμοί που προβλέπονται στο ισχύον κανονιστικό πλαίσιο, δεν αποσκοπούν στο διαχωρισμό του μεταφορικού έργου των Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό από αυτό των Ε.Δ.Χ. οχημάτων (ταξί). Αντιθέτως, όπως προαναφέρθηκε, αποσκοπούν μόνο στο να δυσχεράνουν τη λειτουργία των επιχειρήσεων εκμίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό, σε τέτοιο βαθμό, ώστε η νομότυπη λειτουργία τους να είναι σχεδόν αδύνατη. Εξυπηρετούν, δηλαδή, όχι το δημόσιο συμφέρον, αλλά συντεχνιακά συμφέροντα συγκεκριμένης επαγγελματικής ομάδας και, μάλιστα, σε βάρος του δημοσίου συμφέροντος.
12.Οι περιορισμοί, λοιπόν, αυτοί αντιβαίνουν τόσο στο Ελληνικό Σύνταγμα, όσο και στο ενωσιακό δίκαιο. Και η διατήρησή τους, από το 2019 έως σήμερα, αντιβαίνει στη βασική πολιτική και οικονομική φιλοσοφία μίας κυβέρνησης, η οποία δηλώνει φιλελεύθερη και φιλική προς την επιχειρηματικότητα και τις επενδύσεις.
Τέλος, θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, όπως αναφέρεται στην Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την εύρυθμη λειτουργία και τη βιωσιμότητα των τοπικών επιβατικών μεταφορών κατά παραγγελία (ταξί και οχήματα ιδιωτικής μίσθωσης), οι χρήστες των μεταφορικών υπηρεσιών (πολίτες και τουρίστες) αντιλαμβάνονται τις παραδοσιακές υπηρεσίες των ταξί και τα Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητα με οδηγό, ως παρεμφερή τύπο υπηρεσιών. Συγκεκριμένα, οι χρήστες ενδιαφέρονται κυρίως για τη διαθεσιμότητα και την τιμή, όταν θέλουν να μετακινηθούν από το σημείο A στο σημείο Β.
Κατά συνέπεια, σε μία ελεύθερη ευρωπαϊκή οικονομία και σε μία διαρκώς εξελισσόμενη παγκόσμια τουριστική αγορά, ο χρήστης της μεταφορικής υπηρεσίας (πολίτης ή τουρίστας) θα πρέπει να είναι ελεύθερος να επιλέξει το μέσο μεταφοράς που ο ίδιος επιθυμεί και το οποίο ταιριάζει καλύτερα στις προσωπικές του ανάγκες και στις οικονομικές του δυνατότητες. Και αυτό θα πρέπει να αποτελεί και το μοναδικό κριτήριο για το διαχωρισμό του μεταφορικού έργου των δύο αυτών επαγγελματικών κλάδων (Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό και Ε.Δ.Χ. ταξί).
Ακολουθούν ορισμένες επιγραμματικές παρατηρήσεις, για τις επιμέρους διατάξεις του άρθρου 52 του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών:
Άρθρο 52 παρ. 1
1.Ο καθορισμός στο νόμο της ελάχιστης διάρκειας της μίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτου με οδηγό στις τρεις (3) ώρες είναι άκρως προβληματικός. Όπως προαναφέρθηκε, τέτοιος περιορισμός, ως γενικός κανόνας, δεν υπάρχει σε κανένα άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πράγματι, στα περισσότερα κράτη δεν υπάρχει κανένας απολύτως γενικός χρονικός περιορισμός ως προς την ελάχιστη διάρκεια της μίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτου με οδηγό. Ενώ και στα κράτη στα οποία υπάρχουν τέτοιες προβλέψεις (κυρίως σε Ισπανία και Ιταλία και δευτερευόντως σε Γαλλία), αυτές δεν ισχύουν καθολικά σε όλη την επικράτεια, αλλά συνήθως αποτελούν τοπικές κανονιστικές ρυθμίσεις, δηλαδή κυρίως σε επίπεδο Δήμων.
Θα πρέπει, λοιπόν, η ελάχιστη διάρκεια της μίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτου με οδηγό, για την ηπειρωτική Ελλάδα, να καθοριστεί το ανώτερο σε μία (1) ώρα, με αντίστοιχο ελάχιστο μίσθωμα ύψους 45 ευρώ, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.
2.Η εξαίρεση της Κρήτης (και της Εύβοιας) από το ειδικό καθεστώς της νησιωτικής Ελλάδας και η ένταξή τους στο καθεστώς της ηπειρωτικής Ελλάδας (3 ώρες ελάχιστη διάρκεια μίσθωσης και 82 ευρώ ελάχιστο μίσθωμα) είναι εντελώς αδικαιολόγητη και ατεκμηρίωτη.
Επιπλέον, η ένταξη της Κρήτης στο καθεστώς της ηπειρωτικής Ελλάδας δεν συνάδει με τα πραγματικά δεδομένα (αποστάσεις και χρόνοι) και τις ανάγκες της τουριστικής αγοράς της Κρήτης (ανάγκες των τουριστών και απαιτήσεις των tour operators), αλλά ούτε και με τη βέλτιστη και ποιοτική εξυπηρέτηση του μεγάλου αριθμού τουριστών που επισκέπτονται το νησί, ο οποίος αυξάνεται εκθετικά κάθε χρόνο. Και σε αυτό συμφωνούν και οι περισσότεροι οι θεσμικοί φορείς του τουρισμού του νησιού.
Θα πρέπει, λοιπόν, το καθεστώς που ισχύει στη νησιωτική Ελλάδα, να επεκταθεί και στην Κρήτη (και την Εύβοια) και, μάλιστα, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους (και όχι μόνο από την 1η Απριλίου έως και την 31η Οκτωβρίου), καθόσον η Κρήτη πλέον έχει δωδεκάμηνη τουριστική σεζόν, δηλαδή δέχεται τουρίστες και επισκέπτες καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Θα πρέπει, λοιπόν, στην Κρήτη (και την Εύβοια) η ελάχιστη χρονική διάρκεια της μίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτου με οδηγό να οριστεί σε μισή ώρα και όχι σε τρεις (3) ώρες, όπως ισχύει σήμερα. Το δε ελάχιστο μίσθωμα, να οριστεί στα 36 ευρώ και όχι στα 82 ευρώ, όπως ισχύει σήμερα.
3.Η πρόβλεψη, ότι το ειδικό καθεστώς που ισχύει στη νησιωτική Ελλάδα (ελάχιστη διάρκεια μίσθωσης μισής ώρας και ελάχιστο μίσθωμα 36 ευρώ), περιορίζεται μόνο κατά το χρονικό διάστημα από την 1η Απριλίου έως και την 31η Οκτωβρίου, δεν συμβαδίζει με τη σημερινή επέκταση της τουριστικής περιόδου, καθώς πολλά νησιά έχουν πλέον 10μηνη, 11μηνη ή και 12μηνη τουριστική σεζόν. Κατά συνέπεια, η πρόβλεψη στο άρθρο 52 του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, ότι η ελάχιστη διάρκεια της μίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτου με οδηγό στα νησιά (πλην της Κρήτης και της Εύβοιας), καθορίζεται σε μισή ώρα μόνο για την περίοδο από την 1η Απριλίου έως και την 31η Οκτωβρίου, είναι άκρως προβληματική και δυσχεραίνει την ομαλή εξυπηρέτηση των τουριστών κατά τη διάρκεια των υπολοίπων μηνών (από την 1η Νοεμβρίου έως και την 31η Μαρτίου), όταν και ισχύει το «γενικό» καθεστώς, της ελάχιστης διάρκειας των 3 ωρών και του ελάχιστου μισθώματος των 82 ευρώ.
Το ειδικό καθεστώς της νησιωτικής Ελλάδας, δηλαδή η ελάχιστη διάρκεια της μισής ώρας και το ελάχιστο μίσθωμα των 36 ευρώ, θα πρέπει, λοιπόν, να επεκταθεί καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, ούτως ώστε, αφενός να συμβαδίζει με την επέκταση της τουριστικής περιόδου, που αποτελεί στρατηγικό στόχο του Υπουργείου Τουρισμού, και αφετέρου, να ενθαρρύνει τις επενδύσεις επιχειρήσεων δωδεκάμηνης λειτουργίας στα νησιά, η οποία θα συμβάλει στην κατάργηση της εποχικότητας, στον περιορισμό του φαινομένου της εγκατάλειψης των νησιών κατά τη χειμερινή περίοδο και στη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη.
Άρθρο 52 παρ. 2
Η πρόβλεψη για κατάργηση της υποχρέωσης επιστροφής στην έδρα μόνο για την Αττική και τη Θεσσαλονίκη, είναι εντελώς αδικαιολόγητη και ατεκμηρίωτη, καθώς και στην υπόλοιπη Ελλάδα (και ιδίως στη νησιωτική), συντρέχουν οι ίδιοι ακριβώς λόγοι (περιβαλλοντικοί και κυκλοφοριακοί), για τους οποίους προβλέφθηκε η κατάργηση της επιστροφής στην έδρα σε Αττική και Θεσσαλονίκη.
Θα πρέπει, λοιπόν, η κατάργηση της υποχρέωσης επιστροφής στην έδρα να επεκταθεί σε όλη την επικράτεια (ηπειρωτική και νησιωτική Ελλάδα).
Άρθρο 52 παρ. 5
Η παράβαση της «διενέργειας επιβατικών μεταφορών με κόμιστρο» (της αποκαλούμενης «υποκλοπής» μεταφορικού έργου), θα πρέπει να ρυθμιστεί αυτοτελώς στο ν. 4093/2012 και όχι με παραπομπή στη διάταξη του άρθρου 18 του ν. 1903/1990, ώστε να σταματήσει να χρησιμοποιείται καταχρηστικά και δυσφημιστικά, σε βάρος των επιχειρήσεων εκμίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό, η έννοια της «υποκλοπής» μεταφορικού έργου.
Σημειώνεται, επίσης, ότι στα Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητα με οδηγό επιβάλλονται, κατά βάση, διοικητικά πρόστιμα ύψους 6.000 ευρώ ή 1.000 ευρώ, ενώ στα Ε.Δ.Χ. οχήματα (ταξί), τα αντίστοιχα διοικητικά πρόστιμα κυμαίνονται από 100 ευρώ έως 300 ευρώ, για πολύ σοβαρές παραβάσεις, όπως π.χ. η μη θέση σε λειτουργία του ταξίμετρου μόλις αναλάβουν μία μίσθωση (πρόστιμο 100 ευρώ), η επιλογή πελατών και προορισμών (πρόστιμο 300 ευρώ), η είσπραξη κομίστρου διάφορου του νομίμου (πρόστιμο 300 ευρώ) και η άρνηση της μίσθωσης μη μισθωμένου ταξί (πρόστιμο 300 ευρώ).
Θα πρέπει, λοιπόν, είτε να μειωθεί το ύψος των διοικητικών προστίμων που επιβάλλονται στα Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητα με οδηγό, είτε να αυξηθεί το ύψος των προστίμων που επιβάλλονται στα Ε.Δ.Χ. οχήματα (ταξί), προκειμένου να μην υπάρχει δυσανάλογη «τιμωρία» για παραβάσεις αντίστοιχης απαξίας ανάμεσα στους δύο αυτούς επαγγελματικούς κλάδους.
Το άρθρο 52 του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών αποτελεί ένα πρώτο δειλό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Απομένει να διαπιστώσουμε αν το βήμα αυτό θα ολοκληρωθεί στην τελική μορφή του σχεδίου νόμου που θα κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή και αν η κυβέρνηση και οι αρμόδιοι Υπουργοί Μεταφορών και Τουρισμού θα πράξουν τελικά αυτό που είναι σωστό, δίκαιο και φιλελεύθερο, κλείνοντας τα αυτιά σε παράλογα αιτήματα και συνδικαλιστικές κορώνες, που αποσκοπούν στη διατήρηση του σημερινού status quo στις τουριστικές μεταφορές, προς βλάβη του ελληνικού τουρισμού και της εξυπηρέτησης των τουριστών και σε βάρος του δημοσίου συμφέροντος και της εθνικής οικονομίας.
(*) Ο Δρ. Ιωάννης Γκιτσάκης είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω στη Θεσσαλονίκη, με ειδίκευση στις Δημόσιες Συμβάσεις και στις Συμβάσεις Παραχώρησης και ΣΔΙΤ, Διδάκτωρ Διοικητικού Δικαίου και Νομικός Σύμβουλος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εκμίσθωσης Ε.Ι.Χ. Με Οδηγό (Π.Ο.Ε.Ε.Μ.Ο.)
