Της Αικατερίνης Πρωτοπαπά (*)
Στο προηγούμενο άρθρο αναδείχθηκε γιατί η προμήθεια επί του ΦΠΑ (VAT) δεν είναι ένας “ουδέτερος” ή αναπόφευκτος όρος της συνεργασίας με τα Online Travel Agencies, αλλά μια πρακτική που αξίζει να μετρηθεί και να αξιολογηθεί υπό το φως της αρχής της ουδετερότητας του ΦΠΑ και του δικαίου ανταγωνισμού. Η ερώτηση που γεννιέται φυσιολογικά είναι η επόμενη: τι χρειάζεται, ώστε αυτό το διάχυτο παράπονο – “πληρώνω προμήθεια ακόμη και πάνω στον φόρο” – να μετατραπεί σε οργανωμένη δικαστική διεκδίκηση, με ελεγχόμενο ρίσκο για τον ξενοδόχο και σαφή κατανομή ρόλων ανάμεσα σε τεχνολογική πλατφόρμα και νομική ομάδα;
Η απάντηση, κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται σε ένα υβριδικό σχήμα. Από τη μία πλευρά, μια εξειδικευμένη πλατφόρμα τύπου Recommissioners, η οποία αναλαμβάνει την αυτοματοποιημένη ανάλυση των επίσημων extraits και την παραγωγή αξιόπιστων αριθμητικών στοιχείων. Από την άλλη, μια ομάδα δικηγόρων με αποδεδειγμένη εμπειρία στο δίκαιο ανταγωνισμού και στη δικαστική διεκδίκηση αποζημιώσεων λόγω παραβίασης ανταγωνισμού (private enforcement), που αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου τη δικονομική στρατηγική, τα δικόγραφα και τη διαπραγμάτευση.
Το ζητούμενο δεν είναι “μαγικές λύσεις” ή υποσχέσεις άμεσης επιτυχίας. Είναι μια ρεαλιστική, ανοιχτά περιγεγραμμένη διαδικασία, όπου κάθε ξενοδοχείο γνωρίζει τι περιμένει, τι αναλαμβάνει η κάθε πλευρά και με ποιους όρους.
Τι κάνει διαφορετικό το Recommissioners
Η πλατφόρμα recommissioners.gr παρουσιάζεται δημόσια ως ένα ψηφιακό περιβάλλον στο οποίο ο ξενοδόχος ανεβάζει τα επίσημα extraits (CSV/PDF) από τις πλατφόρμες κρατήσεων και λαμβάνει αριθμητική αναφορά για τον τρόπο υπολογισμού της προμήθειας σε σχέση με τη φορολογική δομή, με ρητή αναφορά ότι η αρχική αναφορά είναι ενημερωτική και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Στο υπόβαθρο, λειτουργεί μια υποδομή τύπου SaaS (Software as a Service) με μια σειρά από modules που υλοποιούν OCR (Optical Character Recognition), NLP (Natural Language Processing) και αλγορίθμους υπολογισμού προμήθειας επί διαφορετικών βάσεων.
Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό σημαίνει ότι τα επίσημα extraits της Booking.com αντιμετωπίζονται όχι ως απλά PDFs, αλλά ως σύνολα δομημένων δεδομένων. Η πλατφόρμα:
- “διαβάζει” τις γραμμές που αντιστοιχούν σε κρατήσεις,
- διαχωρίζει την καθαρή αξία διαμονής από τον ΦΠΑ,
- υπολογίζει την προμήθεια όπως χρεώθηκε,
- και, στη συνέχεια, υπολογίζει τι θα σήμαινε η ίδια προμήθεια αν είχε εφαρμοστεί αποκλειστικά επί της καθαρής αξίας, όχι επί της μικτής τιμής.
Η διαφορά αυτών των δύο μεγεθών, συγκεντρωμένη ανά μήνα, ανά έτος και συνολικά για μια περίοδο 5+ ετών, αποτελεί τη βάση της νομικής αναφοράς (legal report) που παραδίδεται στη συνεργαζόμενη νομική ομάδα. Η αναφορά αυτή συνδέει τους αριθμούς με συγκεκριμένη νομική βάση: τη γενική απαγόρευση κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης στο άρθρο 102 ΣΛΕΕ (TFEU), την αρχή της ουδετερότητας του ΦΠΑ όπως προκύπτει από την Οδηγία 2006/112/ΕΚ και τις αποφάσεις του ΔΕΕ, καθώς και τον Ν. 4529/2018, ο οποίος ενσωματώνει την Οδηγία 2014/104/ΕΕ για τις ιδιωτικές αγωγές αποζημίωσης λόγω παραβάσεων του δικαίου ανταγωνισμού.
Η ΑΜΚΕ Recommissioners, όπως έχει ήδη διαμορφωθεί σε επίπεδο concept, δεν παρέχει η ίδια δικηγορικές υπηρεσίες. Ο ρόλος της είναι:
- η ανάπτυξη και λειτουργία της υποδομής δεδομένων (data infrastructure),
- η επιμόρφωση και ενημέρωση του κλάδου (training, awareness),
- η παραγωγή αναφορών και benchmarking για το πρόβλημα της προμήθειας επί ΦΠΑ.
Από τη στιγμή που ένας ξενοδόχος αποφασίσει να μετατρέψει τη “γυμνή” πληροφορία σε δικαστική διεκδίκηση, το αντικείμενο μεταφέρεται ρητά στη συνεργαζόμενη ομάδα δικηγόρων, η οποία αναλαμβάνει τη νομική αξιολόγηση, τη σύνταξη εξωδίκων και αγωγών, καθώς και τη διαχείριση της υπόθεσης μέχρι την ολοκλήρωση.
Η ροή για τον ξενοδόχο: από το extrait στο πρώτο εξώδικο
Για τον ξενοδόχο, η διαδικασία έχει λιγότερα στάδια απ’ ό,τι ίσως φοβάται.
Αρχικά, δημιουργεί λογαριασμό στην πλατφόρμα και ανεβάζει τα επίσημα extraits της Booking.com, κατά προτίμηση σε μορφή CSV ή PDF όπως αυτά εξάγονται από το extranet. Η πλατφόρμα δεν τροποποιεί το περιεχόμενο· απλώς “διαβάζει” τα στοιχεία, τα ομαδοποιεί και τα συνδέει με τον αντίστοιχο ΦΠΑ.
Στη συνέχεια, το σύστημα εκτελεί την αυτοματοποιημένη ανάλυση: επαληθεύει την ακεραιότητα των αρχείων, υπολογίζει την προμήθεια που χρεώθηκε και τη “νόμιμη” προμήθεια με βάση τη βέλτιστη ερμηνεία ότι η προμήθεια δεν θα έπρεπε να υπολογίζεται επί του ΦΠΑ. Η διαφορά παρουσιάζεται σε μια συνοπτική αναφορά, αλλά και σε αναλυτικό επίπεδο ανά κράτηση, ώστε να είναι δυνατός ο δειγματοληπτικός έλεγχος από τον λογιστή και τον δικηγόρο.
Η νομική ομάδα λαμβάνει αυτή την αναφορά, τη διασταυρώνει με τις συμβατικές ρυθμίσεις, τα δεδομένα της συγκεκριμένης μονάδας και το ισχύον πλαίσιο παραγραφής, και προτείνει μια στρατηγική. Εάν ο ξενοδόχος επιθυμεί να προχωρήσει, υπογράφει ένα εργολαβικό συμφωνητικό (contingency fee agreement) σύμφωνα με το άρθρο 60 του Κώδικα Δικηγόρων (Ν. 4194/2013). Το άρθρο αυτό επιτρέπει την έγγραφη συμφωνία αμοιβής σε ποσοστό επί του αποτελέσματος, με ανώτατα όρια 20% όταν μετέχει ένας δικηγόρος και 30% όταν συμμετέχουν περισσότεροι.
Κατόπιν, αποστέλλεται εξώδικη όχληση προς τη Booking.com, στην οποία παρατίθενται:
- τα βασικά στοιχεία της υπόθεσης,
- η μεθοδολογία υπολογισμού,
- η συνολική ζημία από προμήθεια επί ΦΠΑ,
- και η αίτηση για αποκατάσταση, είτε με συγκεκριμένο ποσό είτε με μηχανισμό επανυπολογισμού.
Σε αυτή την πρώτη φάση, το ζητούμενο είναι ο διάλογος και ενδεχόμενη συμβιβαστική λύση, όχι η άμεση αντιδικία.
Το εργολαβικό και το success fee: πότε μιλάμε για “zero fees” και πότε όχι
Η εμπειρία δείχνει ότι οι όροι αμοιβής είναι κρίσιμοι για την εμπιστοσύνη του ξενοδόχου. Το μοντέλο που προτείνεται στο πλαίσιο του οικοσυστήματος Recommissioners / Reclaimly στηρίζεται σε τρεις βασικές αρχές:
Πρώτον, η αμοιβή του δικηγόρου είναι κατά κανόνα success fee, εντός των ορίων του άρθρου 60 Ν. 4194/2013, δηλαδή έως 20% για μεμονωμένο δικηγόρο ή έως 30% για ομάδα. Αυτό σημαίνει ότι η αμοιβή συνδέεται με την επιτυχία στην ουσία της υπόθεσης – δικαστική απόφαση ή σύμβαση συμβιβασμού που αναγνωρίζει αποζημίωση.
Δεύτερον, το σενάριο πραγματικού “30% με ουσιαστικά μηδενικά έξοδα (zero fees)” προϋποθέτει την ύπαρξη ενός ελάχιστου αριθμού συμμετεχόντων. Συγκεκριμένα, όταν συγκροτηθεί ένα litigation cluster τουλάχιστον 100 ξενοδοχείων, είναι εφικτό να επιμεριστούν τα τεχνικά και δικονομικά κόστη – ανάλυση δεδομένων, παράβολα, επιδόσεις, τυχόν μεταφράσεις – έτσι ώστε ο μεμονωμένος ξενοδόχος να μην προκαταβάλει ουσιαστικά τίποτε. Το “zero fees” εδώ δεν σημαίνει μη ύπαρξη κόστους, αλλά ότι το κόστος καλύπτεται μέσω συλλογικής χρηματοδότησης και αναλαμβάνεται από το σχήμα, με αντάλλαγμα το συμφωνημένο ποσοστό επιτυχίας.
Τρίτον, σε μικρότερα clusters ή μεμονωμένες υποθέσεις, η βασική λογική του success fee παραμένει: ο ξενοδόχος δεν καταβάλλει δικηγορική αμοιβή αν δεν υπάρξει θετικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, ενδέχεται να κληθεί να προκαταβάλει κάποια συγκεκριμένα έξοδα (δικαστικά παράβολα, επιδόσεις, μεταφράσεις, πραγματογνωμοσύνες) τα οποία δεν μπορούν ρεαλιστικά να ενταχθούν στο “zero fees”. Σε κάθε περίπτωση, οι συμφωνίες αυτές καταρτίζονται εγγράφως, κατατίθενται στον οικείο Δικηγορικό Σύλλογο και συμμορφώνονται με τις δεοντολογικές απαιτήσεις διαφάνειας και αποφυγής υπερβολικών υποσχέσεων.
Τι ακολουθεί μετά το εξώδικο – και ποια στάδια δεν είναι “πακέτο”
Μετά την αποστολή του εξωδίκου, η διαδικασία δεν είναι προκαθορισμένο “one size fits all”. Συνήθως, διαμορφώνονται τρία στάδια:
Πρώτον, εξετάζεται η αντίδραση της πλατφόρμας. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υπάρξει ουσιαστική απάντηση και περιθώριο διαπραγμάτευσης. Σε άλλες, η απάντηση μπορεί να είναι αρνητική ή τυπική.
Δεύτερον, εφόσον δεν διαφαίνεται συμβιβασμός, η νομική ομάδα και ο ξενοδόχος αξιολογούν αν έχει νόημα να γίνει το επόμενο βήμα: μια ή περισσότερες αγωγές αποζημίωσης, ενδεχομένως με βάση τον Ν. 4529/2018 για αγωγές λόγω παραβάσεων του δικαίου ανταγωνισμού, ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα “κάθε φυσικού ή νομικού προσώπου” να ζητήσει πλήρη αποζημίωση για ζημία λόγω παράβασης του δικαίου του ανταγωνισμού.
Τρίτον, μόνο σε ειδικές περιπτώσεις – για παράδειγμα όπου τα ποσά είναι ιδιαίτερα υψηλά ή υπάρχει σαφής κίνδυνος επιδείνωσης της θέσης του ξενοδοχείου – εξετάζονται ασφαλιστικά μέτρα όπως:
1)αίτηση για παύση συγκεκριμένης πρακτικής (π.χ. υπολογισμός προμήθειας μόνο επί καθαρής αξίας),
2)αίτηση για “μη χειροτέρευση” της θέσης του ξενοδοχείου (μη αιφνίδια υποβάθμιση ορατότητας κ.λπ.).
Τα εργαλεία αυτά δεν αποτελούν “standard πακέτο” για όλους, ούτε θα ήταν συνετό να παρουσιαστούν ως τέτοια. Είναι δικονομικές επιλογές που χρησιμοποιούνται όπου κριθεί ότι υπάρχει πραγματική ανάγκη και επαρκής δικονομική βάση, με πλήρη ενημέρωση του ξενοδόχου για το πιθανό κόστος και τις προϋποθέσεις επιτυχίας.
Περίοδος διεκδίκησης: γιατί προτιμώνται blocks 5+ ετών
Ένα κρίσιμο ερώτημα είναι η χρονική περίοδος στην οποία εστιάζει κανείς. Ο γενικός κανόνας, στο προτεινόμενο μοντέλο, είναι η συγκέντρωση αξιώσεων σε block τουλάχιστον πέντε ετών, π.χ. 2019–2024. Σε αυτό το διάστημα αφενός μπορεί να συγκεντρωθεί ουσιαστικό ποσό ανά ξενοδοχείο, αφετέρου παραμένει, συνήθως, manageable το θέμα της παραγραφής,
και είναι ευκολότερο να συγκριθούν οι πρακτικές της πλατφόρμας σε βάθος χρόνου.
Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις – ιδίως όταν υπάρχουν επαρκή δεδομένα, σαφής συνέχεια της πρακτικής και ευνοϊκότερο καθεστώς παραγραφής λόγω ανταγωνιστικού δικαίου – είναι θεωρητικά εφικτή και επέκταση σε περίοδο έως και 20 ετών. Αυτό θα εξετάζεται κατά περίπτωση, με βάση τη νομοθεσία, τη νομολογία και τα συγκεκριμένα στοιχεία κάθε επιχείρησης.
Η στρατηγική της τεχνητής κατάτμησης σε πολλές μικρές αγωγές μικροδιαφορών (small claims) ανά έτος και ανά ποσό έως 5.000 ευρώ δεν αποτελεί τον γενικό κανόνα. Μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως όταν υπάρχει σαφές δικονομικό πλεονέκτημα (ταχεία διαδικασία, περιορισμένη δυνατότητα έφεσης), αλλά μόνο εφόσον ο επιμερισμός δεν θεωρείται καταχρηστικός και αντίθετος στην καλή πίστη.
Το νομικό πλαίσιο, σε απλά ελληνικά
Στον πυρήνα της νομικής θεμελίωσης βρίσκονται τέσσερις άξονες:
- Το άρθρο 102 ΣΛΕΕ, που απαγορεύει την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, συμπεριλαμβανομένης της επιβολής άδικων εμπορικών όρων (unfair trading conditions) από επιχειρήσεις που κατέχουν ισχυρή θέση στην αγορά.
- Ο Ν. 4529/2018, με τον οποίο η Ελλάδα ενσωμάτωσε την Οδηγία 2014/104/ΕΕ, κατοχυρώνοντας το δικαίωμα κάθε ζημιωθέντος να ζητήσει πλήρη αποζημίωση για ζημία από παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού και εισάγοντας, μεταξύ άλλων, κανόνες για το βάρος απόδειξης και την πρόσβαση σε αποδεικτικά στοιχεία.
- Η απόφαση Wikingerhof C-59/19, η οποία άνοιξε ουσιαστικά τον δρόμο για προσφυγές ενώπιον εθνικών δικαστηρίων, παρά την ύπαρξη ρήτρας διεθνούς δωσιδικίας, όταν η αγωγή έχει ως αντικείμενο την παράβαση κανόνων ανταγωνισμού.
- Το άρθρο 60 του Ν. 4194/2013 (Κώδικας Δικηγόρων), που επιτρέπει την κατάρτιση εργολαβικού δίκης (contingency fee agreement) με ποσοστά έως 20% ή 30% επί του αποτελέσματος, υπό την προϋπόθεση έγγραφης συμφωνίας και σεβασμού των δεοντολογικών κανόνων.
Η νομική πρόκληση είναι να συνδεθούν τα παραπάνω με τα συγκεκριμένα στοιχεία κάθε ξενοδοχείου, με τρόπο που να είναι πειστικός τόσο οικονομικά όσο και νομικά.
Ποιος τελικά επωφελείται – και υπό ποιες προϋποθέσεις
Δεν έχουν όλες οι επιχειρήσεις το ίδιο προφίλ, ούτε την ίδια “απόδοση” σε μια τέτοια διαδικασία. Ένα μικρό ανεξάρτητο ξενοδοχείο στα Χανιά, με OTA mix 60–80% και προμήθειες 18%, μπορεί να έχει σημαντική συγκέντρωση προμήθειας επί ΦΠΑ σε ορίζοντα 5–10 ετών. Ένα μεγαλύτερο resort με ισχυρή παρουσία tour operators και χαμηλότερο OTA mix ίσως έχει μικρότερο σχετικό ποσοστό, αλλά υψηλότερα απόλυτα ποσά. Ένα city hotel 12μηνης λειτουργίας, με έντονη εξάρτηση από OTAs, μπορεί να εξετάσει συνδυαστικά αξιώσεις που αφορούν προμήθεια επί ΦΠΑ, ρήτρες ισοτιμίας και προγράμματα ορατότητας.
Σε όλες τις περιπτώσεις, το κλειδί είναι να προηγείται η νομική αναφορά: μια ψύχραιμη αποτύπωση της ζημίας, πριν προταθεί οποιαδήποτε δικονομική κίνηση. Δεν είναι όλες οι υποθέσεις κατάλληλες για δικαστική διεκδίκηση· και δεν είναι όλες οι δικαστικές στρατηγικές κατάλληλες για κάθε ξενοδοχείο.
Μια πρόσκληση με διαφάνεια, όχι υπόσχεση
Ο σκοπός του παρόντος άρθρου δεν είναι να υποσχεθεί ότι κάθε ξενοδοχείο θα ανακτήσει συγκεκριμένο ποσοστό προμηθειών ή ότι η διαδικασία είναι χωρίς κανένα ρίσκο. Ο στόχος είναι να περιγράψει, με όσο γίνεται περισσότερη διαφάνεια, ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο ο Έλληνας ξενοδόχος μπορεί:
- να μετρήσει με ακρίβεια την προμήθεια επί ΦΠΑ που έχει καταβάλει,
- να λάβει μια τεκμηριωμένη νομική εκτίμηση,και,
- αν το κρίνει συμφέρον, να ενταχθεί σε μια οργανωμένη προσπάθεια διεκδίκησης, γνωρίζοντας εκ των προτέρων τους όρους, τα στάδια και τα πιθανά κόστη.
Όποιο ξενοδοχείο ενδιαφέρεται να διαπιστώσει αν έχει ουσιαστικό ζήτημα προμήθειας επί ΦΠΑ, μπορεί – μέσω της πλατφόρμας Recommissioners – να ζητήσει μια τέτοια νομική αναφορά βάσει των επίσημων extraits που ήδη λαμβάνει από το extranet της Booking.com. και της Expedia.com. Από εκεί και πέρα, η απόφαση αν και πώς θα κινηθεί ανήκει αποκλειστικά στον ίδιο.
(*) Η κα. Αικατερίνη Πρωτοπαπά, είναι δικηγόρος ειδικευμένη στο δίκαιο ανταγωνισμού και πλατφορμών στον ξενοδοχειακό κλάδο
Το παρόν κείμενο έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν συνιστά εξατομικευμένη νομική συμβουλή. Κάθε υπόθεση απαιτεί ξεχωριστή αξιολόγηση από δικηγόρο, με βάση τα συγκεκριμένα στοιχεία της επιχείρησης, τα συμβατικά κείμενα και το ισχύον δίκαιο.
