Στη Μαγιόρκα και τα γειτονικά νησιά διαφαίνεται μια καμπή για τον τουρισμό, καθώς το Περιφερειακό Κοινοβούλιο στην Πάλμα σκοπεύει να ψηφίσει έναν νόμο που θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τις ισορροπίες δυνάμεων μεταξύ της περιφερειακής κυβέρνησης και της ισπανικής κεντρικής κυβέρνησης στη Μαδρίτη. Στόχος είναι η άμεση συμμετοχή στη διαχείριση των αεροδρομίων -και, ως εκ τούτου, η δυνατότητα καθορισμού ενός δεσμευτικού ανώτατου ορίου για τις πτήσεις -απογειώσεις και προσγειώσεις. Αυτό, όμως, που για τους οικολόγους αποτελεί ένα απαραίτητο βήμα κατά της αύξησης της κίνησης, προκαλεί ανησυχίες στον τουριστικό κλάδο για αύξηση των τιμών και μείωση της χωρητικότητας.
Μέχρι σήμερα, η αρμοδιότητα λήψης αποφάσεων σχετικά με τη χωρητικότητα του αεροδρομίου Son Sant Joan βρίσκεται αποκλειστικά στα χέρια της ισπανικής κρατικής εταιρίας εκμετάλλευσης Aena. Η εν λόγω εταιρία βασίζεται κυρίως στην τεχνική σκοπιμότητα: οι δύο παράλληλοι διάδρομοι προσγείωσης στην Πάλμα θα μπορούσαν θεωρητικά να διαχειριστούν πολύ περισσότερες από 60 πτήσεις ανά ώρα, υπό την προϋπόθεση ότι η εφοδιαστική αλυσίδα στο έδαφος -από τις θέσεις στάθμευσης έως τον έλεγχο των επιβατών- θα συμβαδίζει.
Ωστόσο, η νέα νομοθετική πρωτοβουλία, που υποστηρίζεται από το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (PP) και τους οικολογικούς εθνικιστές του Més, προβλέπει ότι οι εκθέσεις της τοπικής επιτροπής αεροδρομίου θα έχουν στο μέλλον “δεσμευτικό χαρακτήρα”. Με αυτόν τον τρόπο, η κυβέρνηση του νησιού θα μπορούσε ουσιαστικά να επιβάλει ένα ανώτατο όριο, προκειμένου να περιορίσει τον όγκο της κυκλοφορίας κατά την υψηλή περίοδο.
Μια πρωτοβουλία με ευρωπαϊκό προβληματισμό
Η Μαγιόρκα δεν είναι η μόνη που έχει αυτό το αίτημα, αλλά ο δρόμος προς έναν νομικά ασφαλή περιορισμό είναι δύσκολος. Σε όλη την Ευρώπη, παρόμοιες προσπάθειες έρχονται τακτικά σε σύγκρουση με το δίκαιο της ΕΕ. Έτσι, η ολλανδική κυβέρνηση προσπάθησε στο αεροδρόμιο Schiphol του Άμστερνταμ να μειώσει τον αριθμό των πτήσεων από 500.000 σε 460.000 ετησίως, προκειμένου να μειωθούν ο θόρυβος και οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Ωστόσο, αυτή η πρωτοβουλία ανακόπηκε από δικαστικές παρεμβάσεις και την αντίσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς παραβίαζε την αρχή της “ισορροπημένης προσέγγισης”.
Αυτή η αρχή της Διεθνούς Οργάνωσης Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO) και της ΕΕ ορίζει ότι οι περιορισμοί στις πτήσεις (όπως τα ανώτατα όρια ή οι απαγορεύσεις νυχτερινών πτήσεων) πρέπει πάντα να αποτελούν έσχατο μέσο. Πριν ένα αεροδρόμιο ακυρώσει πτήσεις, πρέπει πρώτα να εξαντληθούν όλα τα άλλα μέτρα -όπως πιο αθόρυβα αεροσκάφη, τέλη προσγείωσης ανάλογα με τον θόρυβο ή βελτιστοποιημένες διαδρομές πτήσεων. Ένα καθαρά πολιτικό ανώτατο όριο χωρίς αυτή την απόδειξη είναι νομικά σχεδόν αβάσιμο. Στο Δουβλίνο, για παράδειγμα, η επιβολή ανώτατου ορίου 32 εκατ. επιβατών ετησίως προκαλεί μαζικές δικαστικές διαμάχες με αεροπορικές εταιρίες όπως η Ryanair.
Στην περίπτωση που το σχέδιο των Βαλεαρίδων Νήσων στεφθεί με επιτυχία, θα προσδώσει στα νησιά μεγαλύτερη επιρροή από αυτή που απολαμβάνει σήμερα η Χώρα των Βάσκων -ένα μοντέλο που μέχρι τώρα θεωρούνταν ως το πρότυπο αναφοράς για την περιφερειακή συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων στην Ισπανία. Ο Lluís Apesteguia, εκπρόσωπος του Més per Mallorca, τόνισε τη σημασία του θέματος για τους κατοίκους των νησιών: πρόκειται για το να μπορούν να αποφασίζουν οι ίδιοι για τον όγκο της κυκλοφορίας και να μην εξαρτώνται πλέον από τον επικεφαλής της Aena, Maurici Lucena, τον οποίο η τοπική κυβέρνηση κατηγορεί ότι αγνοεί τις ανάγκες των πολιτών υπέρ των κερδοσκοπικών συμφερόντων.
Πώς θα κατανέμονται στο μέλλον τα slots στην Πάλμα
Ο πραγματικός έλεγχος της εναέριας κυκλοφορίας πραγματοποιείται μέσω των λεγόμενων slots –καθορισμένων χρονικών διαστημάτων για απογειώσεις και προσγειώσεις. Επί του παρόντος, αυτά κατανέμονται σύμφωνα με διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές, όπου παράγοντες όπως η χρήση του διαδρόμου και τα διαστήματα ασφαλείας λόγω των στροβιλισμών καθορίζουν το ανώτατο όριο. Με τον νέο νόμο, ωστόσο, η κυβέρνηση του νησιού θα ενσωματώσει ένα στοιχείο πολιτικού ελέγχου σε αυτή την καθαρά τεχνική διαδικασία. Διαφωνούντες όπως το κόμμα Vox τον χαρακτηρίζουν ήδη ως “αντισυνταγματικό”, ενώ η Marga Durán (PP) μιλά για μια «καθοριστική φωνή» που τα νησιά πρέπει επιτέλους να αποκτήσουν στην πολιτική των αεροδρομίων.
Ένα ουσιαστικό στοιχείο του νόμου είναι επίσης η ισχυρότερη συμμετοχή των επιμέρους νησιών. Έτσι, η Μενόρκα θα αποκτήσει δική της επιτροπή, παρόλο που το αεροδρόμιο της, το οποίο εξυπηρετεί σήμερα περίπου πέντε εκατομμύρια επιβάτες, βρίσκεται σαφώς κάτω από το προηγούμενο νόμιμο όριο των οκτώ εκατομμυρίων. Με αυτόν τον τρόπο, κάθε νησί των Βαλεαρίδων θα αποκτήσει τη δυνατότητα να αντιδράσει στις συγκεκριμένες επιβαρύνσεις που προκαλεί ο τουρισμός.
Στην κυβέρνηση της Μαδρίτης η τελική έγκριση
Παρά την ευρεία πλειοψηφία στο περιφερειακό κοινοβούλιο, η εφαρμογή του δεν είναι καθόλου εγγυημένη. Μετά την ψήφισή του, το νομοσχέδιο πρέπει να εγκριθεί από το ισπανικό Κοινοβούλιο στη Μαδρίτη. Οι Σοσιαλιστές (PSIB) στις Βαλεαρίδες έχουν ήδη εκφράσει σκεπτικισμό και φοβούνται ότι το σχέδιο νόμου θα μπορούσε να καταλήξει στα συρτάρια της κεντρικής κυβέρνησης. Ωστόσο, η πρωτοβουλία αυτή σηματοδοτεί μια σαφή απομάκρυνση από την πολιτική της απεριόριστης ανάπτυξης.
Εάν η χωρητικότητα δεν υπολογίζεται πλέον μόνο με βάση το τεχνικό μέγιστο, αλλά βάσει πολιτικών περιβαλλοντικών και κοινωνικών στόχων, η εποχή των εξαιρετικά φθηνών πτήσεων-ευκαιριών κατά την υψηλή περίοδο φαίνεται να έχει τελειώσει οριστικά.
