Υπέρ της προώθησης μιας πλήρους Ενεργειακής Ένωσης στην Ευρώπη τάχθηκε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, στη συζήτησή του με τον διευθυντή του Ευρωπαϊκού Τμήματος του ΔΝΤ, Άλφρεντ Κάμμερ, στο πλαίσιο των Εαρινών Συνεδριάσεων του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Ουάσιγκτον, επισημαίνοντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα έχει άμεσο και θετικό αντίκτυπο όχι μόνο στον τομέα της ενέργειας, αλλά και συνολικά στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι η Ευρώπη ήδη επηρεάζεται από την ενεργειακή κρίση που προκλήθηκε από τον πόλεμο στο Ιράν, τονίζοντας πως οι δύο βασικές λέξεις που περιγράφουν τη συγκυρία είναι η «αβεβαιότητα» και η «διάρκεια». Όπως ανέφερε, η εξέλιξη της κρίσης θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πόσο θα παραμείνουν κλειστά τα Στενά του Ορμούζ και πόσο θα διαρκέσει η αναταραχή, κάνοντας ειδική αναφορά στην προειδοποίηση του εκτελεστικού διευθυντή του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, ότι εάν η κρίση παραταθεί και τα Στενά παραμείνουν κλειστά για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να εξελιχθεί στη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία.
Σύμφωνα με τον υπουργό, το χειρότερο δυνατό σενάριο είναι αυτό που πρέπει να αποφευχθεί, καθώς, όπως εξήγησε, εάν ληφθούν υπόψη οι δύο πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, η συνολική απώλεια τότε έφτανε περίπου τα 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ενώ σήμερα ο αντίστοιχος αριθμός ανέρχεται στα 13 εκατομμύρια. Παράλληλα, υπενθύμισε ότι το 2022, λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, οι ροές φυσικού αερίου μειώθηκαν από 155 σε 80 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, δηλαδή κατά περίπου 75 BCM, ενώ αν οι σημερινές απώλειες αναχθούν σε ετήσια βάση, φτάνουν περίπου στα 110 BCM. Όπως σημείωσε, εκτός από την ενέργεια, σοβαρές επιπτώσεις θα μπορούσαν να υπάρξουν και σε άλλες κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως τα λιπάσματα, το ήλιο, το θείο και τα πετροχημικά.
Ο υπουργός ανέφερε ότι οι συνέπειες είναι ήδη ορατές στις τιμές των καυσίμων και πως όλες οι ευρωπαϊκές οικονομίες λαμβάνουν μέτρα, αξιοποιώντας την «εργαλειοθήκη» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία προβλέπει παρεμβάσεις προσωρινού, στοχευμένου και προσαρμοσμένου χαρακτήρα. Όπως είπε, η εμπειρία του 2022 προσφέρει πλέον χρήσιμα διδάγματα για το τι λειτούργησε και τι όχι, σημειώνοντας, ωστόσο, ότι ορισμένα από τα μέτρα που εφαρμόζονται σήμερα στα κράτη-μέλη κινούνται εντός αυτού του πλαισίου, ενώ κάποια άλλα όχι.
Σε ό,τι αφορά τη δημοσιονομική διαχείριση της κρίσης, ο Κυριάκος Πιερρακάκης τόνισε ότι η δημοσιονομική και η νομισματική πολιτική δεν πρέπει να κινούνται σε αντίθετες κατευθύνσεις, αλλά να είναι συμπληρωματικές. Όπως ανέφερε, ο στόχος είναι να στηριχθούν κυρίως οι πιο ευάλωτοι, με πολιτικές όσο το δυνατόν πιο δίκαιες και στοχευμένες. Αναφερόμενος στην ελληνική εμπειρία, σημείωσε ότι στη βενζίνη εφαρμόστηκε το Fuel Pass, δηλαδή ένα πλήρως στοχευμένο μέτρο στήριξης μέσω ενεργειακού voucher, ενώ στο πετρέλαιο κίνησης, που επηρεάζει κυρίως τις επιχειρήσεις, επιλέχθηκε επιδότηση 20 λεπτών ανά λίτρο στην αντλία, καθώς κρίθηκε ότι είχε μεγαλύτερη μετακύλιση στην οικονομία. Όπως ξεκαθάρισε, δεν επιλέχθηκε η μείωση φόρων, επειδή θα είχε πιο μόνιμο χαρακτήρα, ενώ η κυβέρνηση προτίμησε μια άμεση παρέμβαση.
Ο ίδιος επισήμανε ότι η πρόκληση σήμερα για κάθε ευρωπαϊκή κυβέρνηση είναι πώς θα μεγιστοποιήσει την αποτελεσματικότητα της αντίδρασής της σε μια κρίση άγνωστης διάρκειας, όταν οι διαθέσιμοι δημοσιονομικοί πόροι είναι πεπερασμένοι. Όπως είπε, το ερώτημα είναι πώς μπορεί να γίνει η βέλτιστη κατανομή των πόρων σε βάθος χρόνου, κάτι που είναι ιδιαίτερα δύσκολο όχι μόνο για χώρες με ελλείμματα, αλλά και για χώρες όπως η Ελλάδα, που εμφανίζουν σήμερα πρωτογενή και συνολικά πλεονάσματα.
Συγκρίνοντας το 2022 με το 2026, ο υπουργός τόνισε ότι η Ευρώπη είναι πλέον ενεργειακά πιο ανθεκτική χάρη στη διαφοροποίηση και επειδή γνωρίζει καλύτερα πού και πότε πρέπει να επενδύσει σε υποδομές και δίκτυα. Παρά ταύτα, υπογράμμισε ότι η ήπειρος εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις λόγω των υψηλών ελλειμμάτων, του χρέους, των επιτοκίων, αλλά και της αύξησης των αμυντικών δαπανών.
Σε σχέση με την ενεργειακή ασφάλεια και την πράσινη μετάβαση, ο Κυριάκος Πιερρακάκης σημείωσε ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να εισάγει περίπου το 57% της ενέργειάς της, γεγονός που αποδεικνύει ότι παραμένει εκτεθειμένη σε εξωτερικά ενεργειακά σοκ. Ανέφερε επίσης ότι το 47% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας προέρχεται πλέον από ανανεώσιμες πηγές, αλλά προειδοποίησε ότι χρειάζονται πολύ περισσότερες επενδύσεις, ειδικά στα δίκτυα, τα οποία έχουν κατά μέσο όρο ηλικία άνω των 40 ετών. Όπως είπε, οι απαιτούμενες επενδύσεις εκτιμώνται στα 580 δισ. ευρώ, ενώ εξίσου αναγκαίες είναι οι επενδύσεις στην αποθήκευση ενέργειας και στις διασυνδέσεις. Στο πλαίσιο αυτό, αναγνώρισε τον θετικό ρόλο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, αλλά τόνισε ότι χρειάζονται περισσότερα βήματα.
Ο υπουργός υπογράμμισε ότι χωρίς την υλοποίηση μιας πλήρους Ενεργειακής Ένωσης δεν θα μπορέσουν να δημιουργηθούν οι απαραίτητες συνθήκες για την προώθηση των συνολικών ευρωπαϊκών στόχων, όπως αυτοί περιγράφονται στις εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα. Όπως σημείωσε, η Ευρώπη συζητά την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, την ενιαία αγορά, το «28ο καθεστώς», την ψηφιακή χρηματοδότηση και το ψηφιακό ευρώ, ωστόσο χωρίς μια ολοκληρωμένη ενεργειακή πολιτική, αυτές οι επιδιώξεις δεν μπορούν να υποστηριχθούν επαρκώς.
Αναφερόμενος ευρύτερα στις μεταρρυθμιστικές προτεραιότητες της Ευρώπης, ο Κυριάκος Πιερρακάκης τόνισε ότι υπάρχει ανάγκη τόσο για την επίλυση εκκρεμοτήτων του παρελθόντος όσο και για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του μέλλοντος. Στο πρώτο σκέλος ενέταξε την πλήρη αξιοποίηση της Ενιαίας Αγοράς και της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, υπογραμμίζοντας ότι ο τελικός στόχος παραμένει η απελευθέρωση του πλήρους δυναμικού της ευρωπαϊκής οικονομίας. Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι σύμφωνα με το ΔΝΤ, η πλήρης εφαρμογή της SIU και της ενιαίας αγοράς θα μπορούσε να αυξήσει την ανάπτυξη κατά 5% έως 7%, ενώ εσωτερικά εμπόδια στην ΕΕ ισοδυναμούν με «αόρατους δασμούς» της τάξης του 110% στις υπηρεσίες και 44% στη μεταποίηση.
Την ίδια στιγμή, όπως ανέφερε, η Ευρώπη καλείται να αντιμετωπίσει και τα ζητήματα του μέλλοντος, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η διακυβέρνηση των νέων τεχνολογιών και η ανάγκη περιορισμού των αρνητικών επιπτώσεων της δημιουργικής καταστροφής, αξιοποιώντας παράλληλα στο έπακρο τις δυνατότητες ανάπτυξης που αυτές προσφέρουν.
