του Βαγγέλη Κανελλόπουλου (*)
Η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού στον ελληνικό τουρισμό δεν είναι πια είδηση. Είναι μια καθημερινή πραγματικότητα. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις, μόνο για τη φετινή σεζόν απαιτούνται περίπου 85.000 εργαζόμενοι σε θέσεις όπως καμαριέρες, μάγειρες, σερβιτόροι, εργαζόμενοι spa και front office. Η εσωτερική αγορά δεν μπορεί να καλύψει αυτή τη ζήτηση, με αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις να αναζητούν λύσεις σε τρίτες χώρες. Όμως το υφιστάμενο σύστημα για μετάκληση αποτελεί από μόνο του έναν αστάθμητο παράγοντα.
Από τις 46.000 ετήσιες μετακλήσεις εποχικής εργασίας που έχουν εγκριθεί, μόλις περίπου 7.000 αφορούν τον τουριστικό τομέα, παρά το γεγονός ότι ο τουρισμός αντιπροσωπεύει σημαντικό ποσοστό του ΑΕΠ. Φέτος, οι ελλείψεις προσωπικού στον τουρισμό είναι αυξημένες κατά 10% σε σχέση με πέρυσι. Επιπλέον, η καθιέρωση της ψηφιακής κάρτας εργασίας στον τουρισμό αποκαλύπτει με σαφήνεια τις πραγματικές ανάγκες κάθε επιχείρησης και επιβεβαιώνει το εύρος των κενών θέσεων.
Οι βασικές προκλήσεις για την μετάκληση εργαζόμενων
- Χρονοβόρες διαδικασίες: Σήμερα απαιτούνται έως και 6 μήνες για να ολοκληρωθεί η διαδικασία μετάκλησης, με πρόσθετο χρόνο για την έκδοση ΑΦΜ και ΑΜΚΑ. Αυτό σημαίνει ότι ορισμένοι εργαζόμενοι φτάνουν στα ξενοδοχεία όταν η σεζόν… τελειώνει.
- Μη ανταγωνιστική Ελλάδα: Χώρες όπως η Κροατία εκδίδουν άδειες εργασίας μέσα σε 1-2 μήνες χωρίς υποχρεωτική συνέντευξη στις πρεσβείες. Αντιθέτως, στο Ηνωμένο Βασίλειο του Brexit, εφόσον η επιχείρηση καλύψει το σχετικό κόστος, η έγκριση μπορεί να δοθεί εντός 3 εβδομάδων, ενισχύοντας έτσι την προβλεψιμότητα και την αξιοπιστία του συστήματος. Η Ελλάδα, αντιθέτως, καθυστερεί ή απορρίπτει αιτήσεις χωρίς πολλές φορές να είναι κατανοητός ο λόγος ακόμα και αν οι εργαζόμενοι έχουν περάσει διεξοδικές διαδικασίες αξιολόγησης από έμπειρα HR στελέχη μεγάλων Τουριστικών Μονάδων.
- Διαρροή εργαζομένων προς άλλες χώρες: Η Ελλάδα χρησιμοποιείται συχνά ως ενδιάμεσος σταθμός για την παράνομη μετανάστευση σε χώρες όπως η Ιταλία και η Γερμανία. Η έλλειψη ικανοποιητικών παροχών (π.χ. μεταφορά, διαμονή), πρακτικές ethical recruitment και η αδυναμία εντοπισμού κυκλωμάτων επιτείνουν το πρόβλημα.
- Ηθικά διλήμματα: Η φήμη του ελληνικού τουρισμού πρέπει να παραμένει αδιάβλητη από πρακτικές όπου εργαζόμενοι από τρίτες χώρες ενδέχεται να έχουν επιβαρυνθεί με υπερβολικά κόστη για την εξασφάλιση μιας θέσης εργασίας.
Τι πρέπει να αλλάξει
Το βασικό είναι να υπάρξει μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στις Ελληνικές τουριστικές επιχειρήσεις από το ελληνικό κράτος ώστε να απλουστευθούν και να επιταχυνθούν οι διαδικασίες μετανάστευσης.
- Fast Track για σοβαρές τουριστικές επιχειρήσεις: Προτείνεται η καθιέρωση διαδικασίας ταχείας εξέτασης αιτήσεων (fast track) για τουριστικές επιχειρήσεις με αποδεδειγμένα σημαντικό κύκλο εργασιών ή στρατηγική σημασία για την εθνική οικονομία. Η εφαρμογή ενός τέτοιου μηχανισμού όχι μόνο θα συμβάλει στην ταχύτερη κάλυψη κρίσιμων αναγκών σε ανθρώπινο δυναμικό, αλλά και θα συμβάλει ουσιαστικά στην αποσυμφόρηση των πρεσβειών και των υπηρεσιών μετανάστευσης. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η αποτελεσματικότητα του συστήματος και η ανταγωνιστικότητα του ελληνικού τουριστικού προϊόντος.
- Ψηφιοποίηση όλων των σταδίων μετάκλησης: Απαιτείται η πλήρης (‘end to end’) ψηφιοποίηση της διαδικασίας μετάκλησης εργαζομένων από τρίτες χώρες – από την αρχική υποβολή της αίτησης έως και την έκδοση της visa, του ΑΜΚΑ και του ΑΦΜ. Η δημιουργία ενός ενιαίου ψηφιακού μητρώου, διαλειτουργικού με τις αρμόδιες αρχές (Υπουργείο Μετανάστευσης, πρεσβείες, ΕΦΚΑ, ΑΑΔΕ), θα επιτρέψει την παρακολούθηση της πορείας κάθε αίτησης σε πραγματικό χρόνο. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η διαφάνεια, η ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα της διαδικασίας, μειώνοντας καθυστερήσεις και γραφειοκρατικά εμπόδια για εργοδότες και εργαζομένους.
- Ολοκληρωμένη αξιολόγηση εργαζομένων πριν την πρόσληψη: Η εφαρμογή δομημένων εργαλείων αξιολόγησης, όπως αυτά που ήδη αξιοποιούνται από την πλατφόρμα WorkInGreece.io και μεγάλες τουριστικές επιχειρήσεις, αποτελεί κρίσιμο βήμα για την επιλογή κατάλληλου ανθρώπινου δυναμικού. Η σωστή και αντικειμενική αξιολόγηση συμβάλλει στη μείωση του ρίσκου πρόσληψης, ενισχύει τη μακροπρόθεσμη παραμονή των εργαζομένων και αναβαθμίζει το συνολικό επίπεδο των παρεχόμενων υπηρεσιών στον τουριστικό τομέα.
- Ανταγωνιστικό πακέτο παροχών: Το επίπεδο των εργαζομένων που επιλέγουν να έρθουν στην Ελλάδα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το συνολικό πακέτο αποδοχών και παροχών που προσφέρεται. Εάν επιδιώκουμε την προσέλκυση εξειδικευμένων επαγγελματιών υψηλής ποιότητας —όπως σεφ, στελέχη υποδοχής ή spa therapists— θα πρέπει να διαμορφώσουμε ελκυστικές και ανταγωνιστικές συνθήκες εργασίας. Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν συγκρινόμαστε με αγορές όπως η Μάλτα, η Κροατία, η Κύπρος και η Ισπανία, οι οποίες συχνά προσφέρουν όχι μόνο υψηλότερα πακέτα, αλλά και δυνατότητα για μεγαλύτερη διάρκεια απασχόλησης από ό,τι η Ελλάδα.
- Ευθύνη εργοδότη και διαφάνεια κόστους: Οι εργοδότες να αναλαμβάνουν κρίσιμα κόστη ώστε να διασφαλίζεται η ethical recruitment προσέγγιση με όσα ορίζονται από σημαντικούς Tour Operators.
Συμπέρασμα
Ο τουρισμός είναι ο κινητήριος μοχλός της ελληνικής οικονομίας και βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στον ανθρώπινο παράγοντα. Για τον λόγο αυτό, η εφαρμογή πρακτικών ηθικής πρόσληψης (ethical recruitment) δεν αποτελεί απλώς ηθική επιταγή, αλλά προϋπόθεση για τη βιωσιμότητα και τη θετική φήμη της ελληνικής τουριστικής βιομηχανίας. Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγαλύτεροι tour operators παγκοσμίως απαιτούν πλέον από τους συνεργάτες τους συγκεκριμένες διασφαλίσεις σχετικά με τις συνθήκες εργασίας, τη διαφάνεια στη διαδικασία πρόσληψης και την ευημερία των εργαζομένων.
Χρειαζόμαστε λιγότερη γραφειοκρατία, περισσότερη τεχνολογία και κυρίως, μια νέα κουλτούρα που αντιμετωπίζει τη μετάκληση όχι σαν πρόβλημα, αλλά ως στρατηγικό εργαλείο.
(*) Ο κ. Βαγγέλης Κανελλόπουλος είναι διευθύνων σύμβουλος της WorkInGreece.io
