Σε ένα περιβάλλον συνεχών προκλήσεων —από την κλιματική κρίση και την οικονομική αστάθεια έως τις πιέσεις στον πρωτογενή τομέα— η έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης αποκτά πρακτική διάσταση. Η Καλαμάτα και συνολικά η Πελοπόννησος φαίνεται να κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση, μέσα από νέες υποδομές, επενδύσεις, συνεργασίες και στρατηγικές που επιχειρούν να απαντήσουν στο βασικό ζητούμενο: πώς ένας προορισμός μπορεί να ξεφύγει από την εποχικότητα και να αποκτήσει ταυτότητα και αξία καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Αυτοί ήταν οι στόχοι που συζητήθηκαν στο πλαίσιο του Messinia Forum που πραγματοποιήθηκε στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας.
Η βιωσιμότητα αντιμετωπίζεται όχι ως μία θεωρητική επιθυμία, αλλά ως ένα πρακτικό και πολυδιάστατο οδηγό ανάπτυξης για την περιοχή. Κεντρικό ζητούμενο είναι η μετάβαση σε ένα μοντέλο που θα εξασφαλίζει ισορροπία ανάμεσα στην οικονομική πρόοδο, την περιβαλλοντική προστασία και τη κοινωνική συνοχή. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον «διττό χαρακτήρα» της βιωσιμότητας. Από τη μία πλευρά αφορά στην προστασία του περιβάλλοντος και από την άλλη στην ανάπτυξη με επίκεντρο τον άνθρωπο: τις τοπικές κοινωνίες, τους παραγωγούς και τις επόμενες γενιές. Η βιώσιμη ανάπτυξη δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατη, αλλά απαιτεί ένα πλέγμα δράσεων που ενισχύουν τόσο την οικονομία όσο και την κοινωνική συνοχή.
Σημαντικό εργαλείο προς αυτή την κατεύθυνση αποτελεί η ενίσχυση της διακυβέρνησης στον τουρισμό και την ανάπτυξη. Η δημιουργία Παρατηρητηρίου Τουριστικής Ανάπτυξης και Οργανισμού Διαχείρισης Προορισμού επιτρέπει τη συνεχή αξιολόγηση και αναπροσαρμογή της στρατηγικής. Παράλληλα, ψηφιακές πλατφόρμες και εργαλεία συνεργασίας μεταξύ φορέων, επιχειρήσεων και πολιτών επιχειρούν να δημιουργήσουν ένα οικοσύστημα συνέργειας, όπου η πληροφορία και η γνώση διαχέονται αποτελεσματικά.
Η βιωσιμότητα συνδέεται άμεσα με τον πρωτογενή τομέα, ο οποίος, παρά τη μεγάλη συμμετοχή στην απασχόληση, εμφανίζει χαμηλή παραγωγικότητα και γηρασμένο ανθρώπινο δυναμικό. Για την ενίσχυσή του, είναι σημαντική η ίδρυση πρότυπης γεωργικής σχολής στη Μεγαλόπολη, έργα εκσυγχρονισμού αρδευτικών υποδομών, προγράμματα κατάρτισης και μεταφοράς τεχνογνωσίας, ενίσχυση συνεργασιών και επιχειρηματικών σχημάτων. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην αξιοποίηση των ποιοτικών και διεθνώς αναγνωρισμένων τοπικών προϊόντων ως βασικού στοιχείου ταυτότητας.
Κομβικό ρόλο σε όλα αυτά παίζει η συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Όπως τονίστηκε, καμία στρατηγική δεν μπορεί να αποδώσει χωρίς ενεργή συμμετοχή των επιχειρήσεων, των παραγωγών και των τοπικών φορέων. Το Messinia Forum αναδείχθηκε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα δημιουργίας «μικρών οικοσυστημάτων» που παράγουν ιδέες, συνέργειες και προστιθέμενη αξία, αφού και αυτό το forum δημιουργήθηκε από μία “παρέα” όπως επισημάνθηκε.
Απώτερος στόχος είναι η διαμόρφωση μιας ενιαίας ταυτότητας για την Πελοπόννησο ως διεθνούς προορισμού. Μέσα από τη σύνδεση πολιτισμού, φυσικού πλούτου, γαστρονομίας και εμπειριών, επιδιώκεται η ανάδειξη της περιοχής ως ενός ολοκληρωμένου και ανταγωνιστικού προορισμού. Η βιωσιμότητα, όπως κατέστη σαφές, δεν αποτελεί απλώς έναν όρο πολιτικής ρητορικής, αλλά μια στρατηγική επιλογή που διαπερνά κάθε πτυχή της ανάπτυξης τόσο από τον τουρισμό όσο μέχρι την αγροτική παραγωγή και την κοινωνική συνοχή.
Μεσσηνία: Από εποχικός προορισμός σε 12μηνο τουριστικό κόμβο
Η Μεσσηνία βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι: διαθέτει ισχυρή ταυτότητα, ποιοτικό προϊόν και αυξανόμενο διεθνές ενδιαφέρον, όμως το μεγάλο στοίχημα είναι η μετάβαση από έναν εποχικό προορισμό σε έναν σταθερά ανταγωνιστικό, ολόχρονο τουριστικό προορισμό. Βασικό ερώτημα είναι πώς αυτή η πρωτοβουλία μπορεί να μεταφραστεί σε πράξη, μέσα από συγκεκριμένες υποδομές, στρατηγικές και συνεργασίες.
Προτεραιότητα είναι η ανάγκη μετάβασης από το παραδοσιακό μοντέλο «ήλιος και θάλασσα» σε ένα πιο σύνθετο και διαφοροποιημένο τουριστικό προϊόν. Όπως τονίστηκε, στο Messinia Forum, η προβολή της χώρας και κατ’ επέκταση της Μεσσηνίας βασίζεται πλέον σε ειδικές μορφές τουρισμού, με στοχευμένες δράσεις σε διεθνείς αγορές και μέσα από ένα ευρύ δίκτυο συνεργασιών. Η διαφοροποίηση αυτή θεωρείται κρίσιμη για την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου και την προσέλκυση επισκεπτών υψηλότερης ποιότητας.
Η αναβάθμιση του αεροδρομίου της Καλαμάτας αποτελεί κομβικό έργο για την τουριστική και αναπτυξιακή προοπτική της περιοχής, με τη διαδικασία παραχώρησης να βρίσκεται πλέον στην τελική ευθεία. Η σύμβαση 40ετούς διάρκειας αναμένεται να κυρωθεί σύντομα, με στόχο η ανάληψη της διαχείρισης να πραγματοποιηθεί στις αρχές Ιουλίου. Παράλληλα, οι προετοιμασίες έχουν ήδη ξεκινήσει, καθώς έχει καλυφθεί περίπου το 50% των αναγκαίων θέσεων εργασίας, ενώ προχωρούν και οι επιμέρους συμφωνίες με κρατικούς φορείς, όπως η αστυνομία, η πυροσβεστική και τα τελωνεία. Το συνολικό ύψος της επένδυσης εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τα 110 εκατομμύρια ευρώ.
Κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού αποτελεί η κατασκευή ενός νέου τερματικού σταθμού, πολλαπλάσιας δυναμικότητας – περίπου εννέα φορές μεγαλύτερου από τον υφιστάμενο – ο οποίος αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός 24 έως 25 μηνών, με ορίζοντα το καλοκαίρι του 2028. Μέχρι τότε, το αεροδρόμιο θα συνεχίσει να λειτουργεί κανονικά, ενώ στη συνέχεια ο παλιός τερματικός θα αξιοποιηθεί για εμπορικές και επιχειρησιακές χρήσεις. Το νέο αεροδρόμιο φιλοδοξεί να αποτελέσει μια σύγχρονη και λειτουργική πύλη εισόδου όχι μόνο για την Καλαμάτα, αλλά για το σύνολο της Πελοποννήσου.
Ήδη καταγράφεται αυξημένο ενδιαφέρον από αεροπορικές εταιρείες, καθώς έχουν ξεκινήσει επαφές τα τελευταία δύο χρόνια, με νέες συνδέσεις να προστίθενται στο δίκτυο. Μεταξύ άλλων, ενισχύεται η παρουσία εταιρειών όπως η easyJet και η British Airways, ενώ νέες γραμμές δρομολογούν η Wizz Air και η Condor. Παρά τις αβεβαιότητες που δημιουργούν οι διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις, οι εκτιμήσεις για τη φετινή χρονιά παραμένουν θετικές, με την επιβατική κίνηση να αναμένεται να προσεγγίσει τους 400.000 επιβάτες, καταγράφοντας αύξηση περίπου 15% σε σχέση με πέρυσι. Η ανοδική αυτή τάση επιβεβαιώνει ότι οι επενδύσεις σε υποδομές, σε συνδυασμό με τη συνεργασία τοπικών και περιφερειακών φορέων, αποτελούν βασική προϋπόθεση για τη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη της περιοχής.
Σημαντικό είναι πως ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη σχεδιασμός από τη Fraport για επεκτάσεις σε αεροδρόμια με υψηλή πίεση, όπως της Κέρκυρας και της Κω, επιβεβαιώνοντας ότι η διαχείριση υποδομών είναι μια δυναμική διαδικασία που απαιτεί συνεχή προσαρμογή. Σε ό,τι αφορά την επόμενη φάση παραχωρήσεων για επιπλέον περιφερειακά αεροδρόμια, το ενδιαφέρον παραμένει υψηλό, χωρίς ωστόσο να μπορούν να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα πριν αποσαφηνιστούν οι όροι και οι προϋποθέσεις των διαγωνισμών. Η μέχρι σήμερα πορεία δείχνει ότι, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, τέτοιου είδους επενδύσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και τη βιώσιμη ανάπτυξη του ελληνικού τουριστικού προϊόντος.
Σε τοπικό επίπεδο, η Καλαμάτα φαίνεται να διαθέτει όλα τα στοιχεία για να λειτουργήσει και ως προορισμός city break. Η στρατηγική του δήμου επικεντρώνεται στη βελτίωση της καθημερινής εμπειρίας, τόσο για τους κατοίκους όσο και για τους επισκέπτες. Η αναβάθμιση του δημόσιου χώρου, η ενίσχυση του πρασίνου, η βελτίωση της προσβασιμότητας και η ανάδειξη της αυθεντικότητας της πόλης συνθέτουν ένα πιο ελκυστικό αστικό περιβάλλον. Τονίστηκε μάλιστα ότι η ποιότητα ζωής των κατοίκων συνδέεται άμεσα με την ποιότητα της τουριστικής εμπειρίας.
Από την πλευρά της Περιφέρειας, αναγνωρίστηκε ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα οι διαθέσιμοι πόροι, αλλά η ανάγκη για αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης και προβολής. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σημασία των συνεργασιών και στη δημιουργία συλλογικών σχημάτων, καθώς το τουριστικό οικοσύστημα αποτελείται κυρίως από μικρές και κατακερματισμένες επιχειρήσεις. Η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των φορέων θεωρείται κρίσιμη για τη μεγιστοποίηση του συνολικού αποτυπώματος.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά συμπεράσματα της συζήτησης ήταν η διαπίστωση ότι δεν υπάρχει ένα σαφές και ενιαίο μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης στη χώρα. Αυτό οδηγεί συχνά σε αποσπασματικές πρωτοβουλίες και έλλειψη στρατηγικής στόχευσης, γεγονός που δυσκολεύει τη συστηματική ανάπτυξη προορισμών όπως η Μεσσηνία.
Παρά τις προκλήσεις, αναδείχθηκαν τρεις βασικές προτεραιότητες για τα επόμενα χρόνια. Πρώτον, η περαιτέρω ενίσχυση των υποδομών, τόσο δημόσιων όσο και ιδιωτικών, που θα στηρίξουν την τουριστική ανάπτυξη. Δεύτερον, η διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου και διαφοροποιημένου τουριστικού προϊόντος, με έμφαση στις εμπειρίες και τις θεματικές διαδρομές. Και τρίτον, η δημιουργία ενός κοινού οράματος μέσα από τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στη δυσκολία επιμήκυνσης της τουριστικής περιόδου, η οποία δεν αποτελεί μια άμεση διαδικασία αλλά απαιτεί μακροχρόνιο σχεδιασμό, συντονισμό με αεροπορικές εταιρείες και tour operators και σταδιακή αλλαγή της ζήτησης. Η ανάπτυξη δραστηριοτήτων και εμπειριών εκτός της θερινής περιόδου είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη αυτού του στόχου.
Ωστόσο, υπογραμμίστηκε ότι ο διεθνής ανταγωνισμός είναι ιδιαίτερα έντονος και ενισχύεται συνεχώς, με χώρες όπως η Ισπανία και η Ιταλία να διατηρούν ισχυρή θέση, ενώ νέοι προορισμοί αναδύονται δυναμικά. Η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας δεν είναι δεδομένη και απαιτεί συνεχή προσπάθεια.
Συνολικά, η Μεσσηνία διαθέτει τις προϋποθέσεις για να πετύχει τη μετάβασή της σε έναν σύγχρονο, βιώσιμο και ολόχρονο τουριστικό προορισμό. Αυτό που απομένει είναι η αποτελεσματική υλοποίηση των σχεδίων, η ενίσχυση της συνεργασίας και η διαμόρφωση μιας σαφούς στρατηγικής που θα συνδέει όλους τους κρίκους της τουριστικής αλυσίδας.
