Πριν μιλήσουμε για 4ήμερη εργασία και -επιπλέον- φορολόγηση των «υπερκερδών», ας ρίξουμε μια ματιά στον καθρέπτη

του Χρήστου Ν. Κώνστα

Είναι ωραίες ιδέες που ακούγονται ευχάριστα, σε όλους εμάς που δεν ανήκουμε στην οικονομική ελίτ και βλέπουμε τους άλλους, τους λίγους, να απολαμβάνουν τους καρπούς της επιτυχίας τους στην εργασία και την επαγγελματική ζωή. 

Να τους φορολογήσουμε, να μοιράσουμε τα λεφτά τους, στους υπολοίπους οι οποίοι όμως θα δουλεύουν λιγότερες ώρες, λιγότερες μέρες, με λιγότερη προσπάθεια.

• Στις αρχές Μαΐου, ο πρόεδρος της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης διατύπωσε την πρόταση του για πιλοτική εφαρμογή της τετραήμερης εργασίας σε επιχειρήσεις άνω των 20 εργαζόμενων και για θέσεις «έντασης διανοίας».



• Λίγες μέρες αργότερα, ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας θυμήθηκε το ένδοξο παρελθόν του, προτείνοντας την επιπλέον φορολογία των λίγων εκείνων επιχειρηματικών ομίλων που παράγουν «υπερκέρδη».

Την ίδια ακριβώς ημέρα, ήρθε το ΙΟΒΕ με μια αποκαλυπτική μελέτη, να μας αποκαλύψει ότι η παραγωγικότητα στην εργασία στην Ελλάδα παραμένει στα επίπεδα του 2000.

26 χρόνια πίσω.

Η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο στην Ελλάδα αντιστοιχεί μόλις στο 54% του μέσου όρου της ΕΕ, ενώ η παραγωγικότητα ανά ώρα εργασίας βρίσκεται ακόμη χαμηλότερα, στο 43% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Η νέα μελέτη που εκπόνησε το ΙΟΒΕ και την παρουσίασαν προχθές ο πρόεδρος του ΣΕΒ Σπύρος Θεοδωρόπουλος και ο γενικός διευθυντής του ΙΟΒΕ Νίκος Βέττας, είναι ο καθρέπτης μας.

Απεικονίζει με ακρίβεια την πραγματικότητα της ελληνικής οικονομίας.

Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αυξήθηκε + 22%, την περίοδο 2000–2024. Αυτό κυρίως οφείλεται στο γεγονός ότι περισσότερες Ελληνίδες κι Έλληνες, μπήκαν στην αγορά εργασίας.

• Αυξήθηκε η απασχόληση +26%, μειώθηκε θεαματικά η ανεργία, δυστυχώς δεν βελτιώθηκε η παραγωγικότητα μας.

Με απλά λόγια, δουλεύουμε περισσότερο, χωρίς να παράγουμε περισσότερο ανά ώρα εργασίας.

Η εργασία μας δεν παράγει προστιθέμενη αξία. Το μοντέλο αυτό έχει πλέον εξαντλήσει τα περιθώριά του. Η ελληνική οικονομία βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με ένα διαρθρωτικό πρόβλημα παραγωγικότητας που περιορίζει τις δυνατότητες βιώσιμης ανάπτυξης και σύγκλισης με την Ευρώπη.

• Το καθαρό απόθεμα παγίου κεφαλαίου ανά εργαζόμενο στην Ελλάδα έχει μειωθεί σχεδόν κατά -30% από το 2000.

Θα μπορούσε να πει κάποιος: «Αφού δεν γίνονται επενδύσεις, πως θα αυξηθεί η παραγωγικότητα;»

Η απασχόληση αυξήθηκε με ταχύτερο ρυθμό από το επενδυτικό απόθεμα. Η χώρα προσέθεσε εργαζόμενους, χωρίς να εξοπλίσει αντίστοιχα τον παραγωγικό τομέα.

• Σε αρκετούς κλάδους, το επενδυμένο κεφάλαιο ανά εργαζόμενο στην ΕΕ είναι από 1,3 έως και 5,7 φορές υψηλότερο απ’ ό,τι στην Ελλάδα.

Στο σημείο αυτό έρχεται η πρώτη μεγάλη έκπληξη.

Ποιοι κλάδοι, ποιοι επιχειρηματικοί όμιλοι, επένδυσαν σημαντικά ποσά στην τεχνολογία, στην τεχνητή νοημοσύνη, στον εξοπλισμό τους ώστε να αυξήσουν την παραγωγικότητα στην εργασία;

Ο χρηματοπιστωτικός κλάδος εμφανίζει τη μεγαλύτερη παραγωγικότητα, με ακαθάριστη προστιθέμενη αξία 157.300 ευρώ ανά εργαζόμενο. Ακολουθούν η βιομηχανία και οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών.

Κατά σύμπτωση αυτοί οι κλάδοι, αυτές οι επιχειρήσεις παράγουν τα «υπερκέρδη».

Η Goldman Sachs εκτιμά ότι η περαιτέρω υιοθέτηση εφαρμογών AI μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την αποδοτικότητα ιδίων κεφαλαίων κάθε κλάδου έως το 2027.

• Δεν είναι πλέον μυστικό, τα «υπερκέρδη» των τραπεζών δεν είναι ανεξάρτητα από το γεγονός ότι οι τράπεζες έχουν μετασχηματιστεί τεχνολογικά.

Φορολόγησή τους χωρίς αυτή τη διάσταση στη συζήτηση. είναι απλώς λάθος επιλογή.

Αντί να συζητάμε αποκλειστικά για το πώς θα μοιραστεί η παραγόμενη αξία, χρήσιμο είναι να κοιτάξουμε ποιοι τη δημιουργούν και με ποιον τρόπο.

Δεν είναι μόνο οι τράπεζες.

• Η METLEN Energy & Metals έχει μετατρέψει τον ψηφιακό μετασχηματισμό σε στρατηγικό άξονα. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός υποστηρίζεται από επενδύσεις ύψους ~30 εκατ. ευρώ για το 2024 και ~50 εκατ. ευρώ το 2025, για την ανάπτυξη 45+ ψηφιακών προϊόντων και έργων υποδομής σε όλο το εύρος των δραστηριοτήτων, με 12 από αυτά να αξιοποιούν AI/GenAI και 150+ εργαζόμενους να συμμετέχουν στο πρόγραμμα upskilling.
• Η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ είναι ένα άλλο παράδειγμα αξιοποίησης κλίμακας με επιδόσεις που ουδεμία σχέση έχουν με εντατικοποίηση εργασίας. Έχουν σχέση με επενδύσεις σε υποδομές, με ανεκτέλεστο που ξεπερνά τα 3 δισ. ευρώ, με στρατηγική παρουσία σε παραχωρήσεις.
• Ο ψηφιακός κλάδος (ICT) τερμάτισε πρώτος σε επίδοση το 2025 (+6% σε όρους αποπληθωρισμένων πωλήσεων) και αναδεικνύεται ως ένας από τους πλέον δυναμικούς κλάδους, με διαχρονικά αυξανόμενη βαρύτητα στην ελληνική οικονομία, από 2,9% στο 6,5% της προστιθέμενης αξίας τα τελευταία 25 χρόνια.

Μετά έρχεται μία ακόμη δυσάρεστη αποκάλυψη.

Η μελέτη του ΙΟΒΕ ξαναθυμίζει οι πολύ μικρές επιχειρήσεις στην Ελλάδα παράγουν περίπου 14.000 ευρώ ανά εργαζόμενο, όταν οι μεγάλες επιχειρήσεις φτάνουν τις 72.000 ευρώ, πλησιάζοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 87.000 ευρώ ανά εργαζόμενο.

Η σχέση είναι 1 προς 5.

Δεν μπορούμε να συζητάμε για μεταρρύθμιση στον χώρο εργασίας ούτε τετραήμερη εβδομάδα, ούτε φορολόγηση αν δεν αλλάξει η διαρθρωτική σύνθεση της οικονομίας.

Οι επιχειρήσεις με έως 9 εργαζόμενους αντιστοιχούν στο 24% της συνολικής απασχόλησης στην Ελλάδα, έναντι 15% στην Ευρώπη. Αυτές οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να ανταποκριθούν σε μεγάλης κλίμακας επενδύσεις π.χ. σε cloud, σε αυτοματοποίηση, σε Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ο Σπύρος Θεοδωρόπουλος επαναλαμβάνει μονότονα:

• «Πρέπει να πείσουμε τις ελληνικές επιχειρήσεις ότι πρέπει να μεγαλώσουν».

Οι μικρές επιχειρήσεις «εκ των πραγμάτων δεν διαθέτουν τα κεφάλαια» για επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες.

Η Amazon Web Services μελέτησε την ελληνική αγορά και ανακάλυψε ότι μεταξύ των ελληνικών επιχειρήσεων που έχουν ήδη εφαρμόσει τεχνητή νοημοσύνη, το 89% αναφέρει αύξηση εσόδων, με μέσο ρυθμό ανόδου +18%.  

• Δεν είναι η ώρα εργασίας που καθορίζει την παραγωγικότητα. Είναι η τεχνολογία που χρησιμοποιείς μέσα σε μια ώρα εργασίας.

Ο καθρέπτης της Ελληνικής οικονομίας αποκάλυψε ακόμη μία δυσάρεστη αλήθεια.

Παρά τη μαζική υιοθέτηση εργαλείων generative AI, τα μακροοικονομικά δεδομένα δεν δείχνουν ουσιαστική επιτάχυνση παραγωγικότητας στην εργασία.

• Το να γράφουν οι εργαζόμενοι πιο γρήγορα emails, να κάνουν πιο γρήγορα την έρευνα, να αυτοματοποιούν μικρο-εργασίες, δεν συνεπάγεται αύξηση παραγωγικότητας.

Δεν μεταφράζεται σε αύξηση του αποτελέσματος μιας επιχείρησης.

Με άλλα λόγια, οι Έλληνες επιχειρηματίες αντιμετωπίζουν την Τεχνητή Νοημοσύνη ως εργαλείο βελτιστοποίησης των υφιστάμενων διαδικασιών, όχι ως μοχλό ανασχεδιασμού.

Η αλήθεια είναι ότι αυτό ισχύει σε πολλές χώρες του πλανήτη όχι μόνο στην Ελλάδα.

Ακόμη ένα στοιχείο:

• Μόνο το 18% των ελληνικών επιχειρήσεων δηλώνει ότι διαθέτει ισχυρές εσωτερικές ικανότητες τεχνητής νοημοσύνης, ενώ το 45% αντιμετωπίζει δυσκολίες στην εξεύρεση εγχώριων ταλέντων.

Η τετραήμερη εβδομάδα εργασίας, σε ένα περιβάλλον με 90.000 κενές θέσεις εργασίας μόνο στη βιομηχανία, αν δεν είναι ουτοπία είναι τουλάχιστον ανοησία.

Ζητούμενο σήμερα δεν είναι η ξεκούραση των εργαζομένων. Είναι η ελλιπής κεφαλαιοποίηση, οι χαμηλοί ρυθμοί τεχνολογικής αναβάθμισης, η απουσία κλίμακας στην εργασία.

Μέσα από όλα αυτά βγαίνουν αβίαστα συμπεράσματα. Τι χρειάζεται η οικονομία μας σήμερα;

• Συγχωνεύσεις και συνεργασίες μεταξύ επιχειρήσεων ώστε να αποκτήσουν το μέγεθος και τη ρευστότητα που απαιτεί η τεχνολογική επένδυση
• Υπερ-αποσβέσεις και επιταχυνόμενες αποσβέσεις ως φορολογικά κίνητρα
• Σταθερό θεσμικό πλαίσιο με διαφανείς κανόνες
• Ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης
• Απλοποίηση αδειοδοτήσεων
• Αναβάθμιση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και των ψηφιακών δεξιοτήτων.

Πρέπει να διευκολυνθεί η διάχυση της τεχνολογίας και της καινοτομίας στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις οι οποίες συγκεντρώνουν περίπου το 85% της απασχόλησης. Πρέπει οι βέλτιστες πρακτικές και τα ψηφιακά εργαλεία να περάσουν, από τις λίγες μεγάλες εταιρείες σήμερα στο σύνολο της οικονομίας.

Αυτή είναι η προϋπόθεση για υψηλότερους μισθούς. Η αύξηση της παραγωγικότητας στην εργασία.

Ουδείς θα δώσει μισθό για 5 εργάσιμες μέρες αν η 4η μέρα δεν παρήγε αρκετά ώστε να αντέξει η επιχείρηση την επιπλέον μέρα ανάπαυσης.

Ούτε φυσικά η εφάπαξ υπερ-φορολόγηση 20-30 επιχειρηματικών ομίλων θα διασφαλίσει τα έσοδα που χρειάζεται η κοινωνία για να καλύψει τις αδυναμίες της κοινωνικής πολιτικής.