Η έντονη περιβαλλοντική ευαισθησία και η εκτεταμένη παρουσία περιοχών Natura 2000 βρίσκονται στο επίκεντρο της γνωμοδότησης της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδος για τη Μελέτη Δέουσας Εκτίμησης επιπτώσεων του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό. Το Περιφερειακό Συμβούλιο Στερεάς Ελλάδας ενέκρινε την έκφραση γνώμης για τη Μελέτη Δέουσας Εκτίμησης του υπό θεσμοθέτηση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό (ΕΧΠ-Τ), συνοδεύοντας την έγκριση με σαφείς επιφυλάξεις σχετικά με το πώς το νέο πλαίσιο θα εφαρμοστεί στην περιοχή, ιδίως σε ζώνες υψηλής περιβαλλοντικής ευαισθησίας. Η απόφαση σηματοδοτεί την ολοκλήρωση του θεσμικού ρόλου της Περιφέρειας στη διαδικασία και αποστέλλει προς το Υπουργείο Περιβάλλοντος μια γνώμη που δεν είναι τυπική, αλλά ουσιαστική: ναι στον εθνικό σχεδιασμό, υπό αυστηρούς όρους προστασίας περιβάλλοντος και ορεινών–παράκτιων οικοσυστημάτων της Στερεάς Ελλάδας.
Το όργανο στη συνεδρίαση της 17ης Δεκεμβρίου 2025, εξέφρασε τη θέση του στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης που έχει θέσει σε εξέλιξη το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, επισημαίνοντας την ανάγκη αυστηρών όρων, κλιμακωτών περιορισμών και ουσιαστικής ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής διάστασης στον εθνικό τουριστικό σχεδιασμό.
Σύμφωνα με την εισήγηση της Περιφέρειας, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό αποτελεί εργαλείο εθνικής κλίμακας με καθοριστικό χωρικό αποτύπωμα, καθώς κατευθύνει την ανάπτυξη τουριστικών υποδομών, ειδικών μορφών τουρισμού και μεγάλων επενδύσεων σε περιοχές που σε μεγάλο βαθμό επικαλύπτονται με Ζώνες Ειδικής Προστασίας και Ειδικές Ζώνες Διατήρησης.
Η Δέουσα Εκτίμηση, όπως προβλέπεται από την ευρωπαϊκή και εθνική νομοθεσία, εξετάζει την πιθανότητα σημαντικών επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα, υιοθετώντας την αρχή της προφύλαξης, σύμφωνα με την οποία ακόμη και η απλή πιθανότητα αρνητικών συνεπειών αρκεί για την ενεργοποίηση αυστηρότερου ελέγχου.
Οι επιφυλάξεις της Περιφέρειας: Τι τονίζει και τι ζητά
Η Περιφέρεια δεν απορρίπτει το Πλαίσιο – αντιθέτως, το θεωρεί απαραίτητο για τον έλεγχο και τη χωρική οργάνωση του τουρισμού.
Ωστόσο, τονίζει τέσσερις κρίσιμες ανησυχίες:
- Κίνδυνος επιβάρυνσης των περιοχών Natura 2000
Η Μελέτη Δέουσας Εκτίμησης επισημαίνει ότι η Στερεά Ελλάδα διαθέτει εκτεταμένο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών (Παρνασσός, Οίτη, Γκιώνα, Ευβοϊκός, υγρότοποι Φθιώτιδας κ.ά.).
Η Περιφέρεια ζητά:
- πλήρη συμμόρφωση με τα σχέδια διαχείρισης,
- αυστηρό έλεγχο κάθε νέας τουριστικής παρέμβασης,
- μηδενική ανοχή σε έργα που αλλοιώνουν οικοτόπους.
- Σε παράκτια μέτωπα – αυστηρό πλαίσιο για μαρίνες και παρεμβάσεις στην ακτή
Ο Μαλιακός και ο Ευβοϊκός αναφέρονται ως περιοχές με οριακή φέρουσα ικανότητα.
Η Περιφέρεια ζητά:
- περιορισμό έργων που μεταβάλλουν την ακτογραμμή,
- ειδικές μελέτες για μαρίνες & yachting,
- προστασία λιβαδιών Ποσειδωνίας.
- Ορεινές περιοχές – ανάγκη ρύθμισης και όχι επέκτασης
Οι ορεινοί όγκοι Παρνασσού–Οίτης–Γκιώνας χαρακτηρίζονται ως ζώνες εξαιρετικής σημασίας.
Επιφυλάξεις εκφράζονται για:
- νέους δρόμους, υποδομές και παρεμβάσεις,
- ανεξέλεγκτες δραστηριότητες αναψυχής,
- τουριστικά έργα χωρίς αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας.
- Έλλειψη εξειδίκευσης ανά περιοχή
Η Περιφέρεια ζητά:
- ξεκάθαρη χαρτογράφηση των επιτρεπόμενων χρήσεων,
- κανόνες που να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε Δήμου,
- ενίσχυση της παρακολούθησης μέσω δεικτών περιβαλλοντικής πίεσης.
Τι προβλέπει το νέο Ειδικό Χωροταξικό για τον Τουρισμό
Το νέο εθνικό Πλαίσιο αποτελεί τη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση χωρικού σχεδιασμού του τουρισμού την τελευταία δεκαετία. Για τη Στερεά Ελλάδα προβλέπει:
- Κατηγοριοποίηση του τουριστικού χώρου
Κάθε περιοχή ταξινομείται σε μία από τις πέντε κατηγορίες:
- υπεραναπτυγμένη,
- αναπτυγμένη,
- αναπτυσσόμενη,
- δυνατότητας ανάπτυξης,
- μη αναπτυγμένη.
Η κατηγοριοποίηση καθορίζει και το πλαίσιο επιτρεπόμενων δράσεων.
- Αυστηροί όροι δόμησης σε ευαίσθητες ζώνες
Σε περιοχές όπου η κατηγορία επικαλύπτεται με Natura 2000:
- απαγορεύονται νέες μεγάλες τουριστικές μονάδες,
- επιτρέπονται μόνο ήπιες μορφές τουρισμού,
- απαιτούνται ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες.
- Έμφαση σε ήπιες μορφές
Για την ενδοχώρα της Στερεάς:
- οικοτουρισμός,
- αγροτουρισμός,
- πεζοπορικός–ορεινός τουρισμός,
- πολιτιστικές διαδρομές (Δελφοί–Οίτη–Ευρυτανία).
- Ειδικό καθεστώς για τα παράκτια μέτωπα
Προβλέπεται:
- αυστηρό πλαίσιο προστασίας ακτογραμμής,
- περιορισμός τουριστικών λιμένων,
- έλεγχος δραστηριοτήτων αναψυχής.
- Σύστημα φέρουσας ικανότητας
Θεσμοθετούνται υποχρεωτικοί δείκτες για:
- κατανάλωση νερού,
- πίεση στις ακτές,
- επισκεψιμότητα ορεινών περιοχών,
- επίδραση σε βιοποικιλότητα.
Η Περιφέρεια χαρακτηρίζεται από ένα ιδιαίτερα σύνθετο περιβαλλοντικό μωσαϊκό, που περιλαμβάνει ορεινούς όγκους όπως η Οίτη, ο Παρνασσός και ο Καλλίδρομος, εκτεταμένες παράκτιες ζώνες στον Μαλιακό Κόλπο και στον Ευβοϊκό, καθώς και περιοχές υψηλής πολιτιστικής αξίας, με πιο εμβληματικό παράδειγμα τον αρχαιολογικό χώρο των Δελφών. Παράλληλα, στην περιοχή αναπτύσσονται υδατοκαλλιέργειες και άλλες παραγωγικές δραστηριότητες, γεγονός που εντείνει τις σωρευτικές πιέσεις στο φυσικό περιβάλλον και καθιστά αναγκαίο τον αυξημένο συντονισμό χωρικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού.
Η μελέτη επισημαίνει ότι η προτεινόμενη πενταβάθμια κατηγοριοποίηση των περιοχών τουριστικής πολιτικής, από τις υπεραναπτυγμένες έως τις μη αναπτυγμένες, μπορεί να λειτουργήσει μόνο εφόσον συνοδευτεί από σαφείς ζώνες αποκλεισμού, αυστηρούς όρους χωροθέτησης και υποχρεωτική εκπόνηση μελετών φέρουσας ικανότητας, ιδίως σε περιοχές Natura 2000. Για τις υπεραναπτυγμένες και αναπτυγμένες περιοχές προκρίνεται η διαχείριση και ο περιορισμός των πιέσεων, ενώ για τις αναπτυσσόμενες και λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές προτείνεται ελεγχόμενη ανάπτυξη ήπιων και ειδικών μορφών τουρισμού, ώστε να αποφεύγεται η αλλοίωση του τοπίου και η υποβάθμιση οικοτόπων.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις επιπτώσεις που ενδέχεται να προκύψουν από την αύξηση των κατασκευών, τη δέσμευση γης, τη ρύπανση υδάτων, τη διατάραξη ειδών και την επιβάρυνση ευαίσθητων οικοσυστημάτων από αυξημένες τουριστικές ροές. Η Περιφέρεια επισημαίνει ότι σε περιοχές όπως η Εύβοια, η Φθιώτιδα και η Ευρυτανία, η ανάπτυξη παράκτιων και ορεινών τουριστικών υποδομών μπορεί να απειλήσει υγροτόπους, δάση και είδη προτεραιότητας, εάν δεν εφαρμοστούν αυστηρά μέτρα αποφυγής και μετριασμού.
Στο πλαίσιο αυτό, το Περιφερειακό Συμβούλιο εισηγείται τη θέσπιση υποχρεωτικών δεικτών φέρουσας ικανότητας για κάθε τουριστικό προορισμό, την κλιμακωτή εξειδίκευση των όρων τουριστικής ανάπτυξης εντός Natura 2000 ανάλογα με το μέγεθος των μονάδων και την ενίσχυση μορφών τουρισμού υψηλής προστιθέμενης αξίας, όπως ο οικοτουρισμός, ο ορεινός, ο πολιτιστικός και ο αγροτουρισμός. Παράλληλα, προτείνεται η δημιουργία περιφερειακού μηχανισμού συντονισμού τουρισμού και περιβάλλοντος, με συμμετοχή δήμων και φορέων διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών, για την παρακολούθηση πιέσεων και την έγκαιρη διαχείριση συγκρούσεων χρήσεων γης.
Η γνωμοδότηση καταλήγει ότι το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό μπορεί να αποτελέσει εργαλείο βιώσιμης ανάπτυξης μόνο υπό την προϋπόθεση αυστηρής περιβαλλοντικής εποπτείας, ουσιαστικής ενσωμάτωσης των στόχων διατήρησης της βιοποικιλότητας και εφαρμογής μηχανισμών συνεχούς παρακολούθησης. Σε διαφορετική περίπτωση, προειδοποιεί ότι οι σωρευτικές πιέσεις από τουρισμό, υποδομές και άλλες δραστηριότητες ενδέχεται να οδηγήσουν σε μη αναστρέψιμη υποβάθμιση φυσικών και πολιτιστικών πόρων της Στερεάς Ελλάδας.
Κατόπιν αυτών, η Περιφέρεια εγκρίνει τη γνώμη για τη Μελέτη, αλλά το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: το νέο Χωροταξικό μπορεί να λειτουργήσει μόνο με αυστηρές εγγυήσεις προστασίας, εξειδίκευση ανά περιοχή και διαρκή παρακολούθηση. Η Στερεά Ελλάδα δίνει τη συγκατάθεσή της στον εθνικό σχεδιασμό, αλλά αφήνει σαφές ότι η εφαρμογή του πρέπει να γίνει με προσοχή και με σεβασμό στα πιο ευαίσθητα οικοσυστήματα της Περιφέρειας.
