του Σωτήρη Μυλωνά (*)
Το έτος 2025 αναμένεται να είναι η χρονιά σταθμός αναφορικά με τις πιστοποιήσεις βιωσιμότητας στα ξενοδοχεία. Οι λόγοι είναι κυρίως η έντονη ανάγκη και ζήτηση μετασχηματισμού του κλάδου στα θέματα βιωσιμότητας αλλά και η εφαρμογή της οδηγίας για τις Πράσινες Δηλώσεις (Green Claims Directive – GCD) που μπαίνει σε ισχύ το 2026, η οποία ήδη ασκεί πίεση στις πιστοποιήσεις και τις διαδικασίες τους, όχι άδικα. Έρευνες στους καταναλωτές έχουν δείξει ότι η εμπιστοσύνη των καταναλωτών στους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς είναι αρκετά χαμηλή.
Περί Greenwashing
Το “πρασινοπλύσιμο” (το greenwashing στην απόλυτη μετάφραση στα Ελληνικά) αποτελεί έναν σοβαρό κίνδυνο για τις επιχειρήσεις, καθώς μπορεί να προκαλέσει βλάβη στη φήμη τους, διαρρηγνύοντας την εμπιστοσύνη αλλά και την πιστότητα των ενδιαφερομένων και των πελατών. Επιπλέον, επιχειρήσεις που εσκεμμένα ή μη εφαρμόζουν πρακτικές “πρασινοπλύσιμο” μπορεί να αντιμετωπίσουν νομικές προκλήσεις, όπως μηνύσεις και ρυθμιστικές ποινές από φορείς, πελάτες, μη κυβερνητικές οργανώσεις. Οικονομικά, το “πρασινοπλύσιμο” μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της επενδυτικής εμπιστοσύνης, επηρεάζοντας την πρόσβαση σε κεφάλαια και την οικονομική απόδοση μιας εταιρείας. Πλέον, όλο αυτό το πλαίσιο θεσμοθετείται με την οδηγία Green Claims Directive – GCD.
Η αυξανόμενη επίγνωση των καταναλωτών σχετικά με το “πρασινοπλύσιμο” μπορεί επίσης να οδηγήσει σε αντιδράσεις όπως μποϊκοτάζ και μείωση των πωλήσεων, αν αποκαλυφθεί ότι μια εταιρεία εμπλέκεται σε παραπλανητικές πρακτικές. Μεγάλες εταιρείες με υψηλούς βαθμούς ESG είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε κατηγορίες για “πρασινοπλύσιμο”, καθώς συχνά υφίστανται μεγαλύτερη πίεση και έλεγχο για τη διατήρηση της φερόμενης περιβαλλοντικής τους απόδοσης. Οι βαθμολογίες ESG τείνουν να συσχετίζονται με την επικοινωνιακή περιβαλλοντική απόδοση των εταιρειών παρά με την πραγματική τους περιβαλλοντική επίδραση, υποδηλώνοντας ότι οι εταιρείες μπορεί να χρησιμοποιούν τις βαθμολογίες ESG για να “πρασινοπλύνουν” την εικόνα τους, χωρίς να πραγματοποιούν ουσιαστικές βελτιώσεις στις περιβαλλοντικές τους πρακτικές.
“Μελέτη εξέτασε δείγμα 150 περιβαλλοντικών ισχυρισμών για ευρύ φάσμα προϊόντων με βάση τις αρχές της οδηγίας για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές: σαφήνεια, απουσία αμφισημίας, ακρίβεια και επαληθευσιμότητα και διαπίστωσε ότι σημαντικό μέρος των περιβαλλοντικών ισχυρισμών (53,3 %) παρέχουν ασαφείς, παραπλανητικές ή αβάσιμες πληροφορίες σχετικά με τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των προϊόντων σε ολόκληρη την Ε.Ε. και σε ευρύ φάσμα κατηγοριών προϊόντων”.
Έτσι, η οδηγία στοχεύει να επιβάλει κανόνες σε ρητούς ισχυρισμούς, όπως για παράδειγμα: «T-shirt από ανακυκλωμένα πλαστικά μπουκάλια», «CO2 compensated delivery», «συσκευασία από 30% ανακυκλωμένο πλαστικό» ή «αντηλιακό φιλικό προς τον ωκεανό». Στοχεύει επίσης στην αντιμετώπιση του πολλαπλασιασμού των ετικετών καθώς και των νέων δημόσιων και ιδιωτικών περιβαλλοντικών σημάτων, μεταξύ αυτών, σημάτων που αφορούν και τον ξενοδοχειακό κλάδο.
Κατά βάση λοιπόν, πριν οι εταιρείες κοινοποιήσουν στους καταναλωτές οποιονδήποτε από τους καλυπτόμενους τύπους «πράσινων ισχυρισμών», αυτοί οι ισχυρισμοί θα πρέπει να επαληθεύονται ανεξάρτητα και να αποδεικνύονται με επιστημονικά στοιχεία. Στο πλαίσιο της επιστημονικής ανάλυσης, οι εταιρείες θα προσδιορίσουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις που είναι πραγματικά σχετικές με το προϊόν τους, καθώς και τυχόν πιθανούς συμβιβασμούς, για να δώσουν μια πλήρη και ακριβή εικόνα.
Φυσικά όλες αυτές οι αλλαγές αλλά και οι επιπλέον απαιτήσεις της νομοθεσίας θα φέρουν άρκετο πονοκέφαλο στις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις στην πορεία του μετασχηματισμού τους.
Απαιτήσεις για τα συστήματα περιβαλλοντικής επισήμανσης
Ως «σύστημα περιβαλλοντικής σήμανσης» νοείται ένα σύστημα πιστοποίησης που πιστοποιεί ότι ένα προϊόν, μια διαδικασία ή ένας εμπορευόμενος συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις για περιβαλλοντικό σήμα. Η οδηγία θεσπίζει αυστηρά κριτήρια που στοχεύουν στην ενίσχυση της αξιοπιστίας, της διαφάνειας και της τεκμηρίωσης των περιβαλλοντικών δηλώσεων:
- Επαλήθευση από Τρίτους: Οι περιβαλλοντικές δηλώσεις πρέπει να επαληθεύονται ανεξάρτητα από οργανισμούς τρίτων μερών που διαθέτουν την απαραίτητη εμπειρογνωμοσύνη και υποδομή για να διασφαλίσουν αυστηρή και αμερόληπτη επαλήθευση.
- Πιστοποίηση των Ελεγκτών: Οι ελεγκτές πρέπει να υποβληθούν σε πιστοποίηση από εθνικούς ή οργανισμούς της Ε.Ε., επιβεβαιώνοντας την αρμοδιότητα, την αμεροληψία και την ακεραιότητά τους.
- Εμπειρογνωμοσύνη και Αρμοδιότητα: Οι ελεγκτές πρέπει να διαθέτουν εκτεταμένη γνώση του σχετικού τομέα και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που σχετίζονται με τις δηλώσεις που επαληθεύουν.
- Ανεξαρτησία και Επαγγελματική Ακεραιότητα: Οι ελεγκτές πρέπει να διατηρούν την ανεξαρτησία τους από τις εταιρείες των οποίων τις δηλώσεις αξιολογούν, εξασφαλίζοντας ότι οι κρίσεις τους δεν θα επηρεαστούν.
- Τεκμηρίωση των Δηλώσεων: Οι δηλώσεις πρέπει να τεκμηριώνονται επιστημονικά με τη χρήση αναγνωρισμένων μεθοδολογιών όπως η Ανάλυση Κύκλου Ζωής (LCA), εξασφαλίζοντας ότι δεν είναι παραπλανητικές. Σε αυτό, η τήρηση της νομοθεσίας είναι υποχρεωτική.
- Διαφάνεια: Τα συστήματα πιστοποίησης πρέπει να αποκαλύπτουν τις διαρθρώσεις διακυβέρνησής τους, τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται για την πιστοποίηση, προάγοντας την υπευθυνότητα και τη δημόσια εμπιστοσύνη.
- Συστήματα Πιστοποίησης και Επισήμανση: Οι πράσινες ετικέτες απαιτούν επαλήθευση μέσω πιστοποιημένων συστημάτων, τα οποία πρέπει να είναι ανοιχτά σε όλους τους εμπόρους που συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις τους και βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.
- Πιστοποιητικό Συμμόρφωσης: Μια επιτυχής επαλήθευση οδηγεί στην έκδοση ενός Πιστοποιητικού Συμμόρφωσης, αναγνωρισμένου σε όλη την Ε.Ε., παρέχοντας νομική βεβαιότητα για τις εταιρείες που κάνουν περιβαλλοντικές δηλώσεις.
- Συνεχής Συμμόρφωση και Εξαιρέσεις: Οι επιχειρήσεις αναμένεται να διατηρούν συνεχώς τη συμμόρφωση, όχι μόνο κατά την αρχική πιστοποίηση. Οι μικροεπιχειρήσεις, ενώ γενικά εξαιρούνται, πρέπει να συμμορφώνονται με τα ίδια πρότυπα εάν επιλέξουν πιστοποίηση.
- Επιτήρηση και Επιβολή: Η οδηγία απαιτεί τακτική επιτήρηση και επιβολή από αρμόδιες αρχές, με αυστηρές ποινές για μη συμμόρφωση για να διασφαλίσει ότι οι περιβαλλοντικές δηλώσεις παραμένουν αξιόπιστες.
Στη λογική αυτή η Ε.Ε. προωθεί το EU Ecolabel και το Σύστημα Οικολογικής Διαχείρισης και Ελέγχου (EMAS) ως πρότυπα για βιώσιμη διαμονή, sustainable tourism. Το EU Ecolabel απονέμεται σε ξενοδοχεία που πληρούν αυστηρά κριτήρια περιβαλλοντικής απόδοσης, τα οποία επαληθεύονται από ανεξάρτητους οργανισμούς. Το EMAS προχωρά πέρα από την απλή πιστοποίηση, περιλαμβάνει εκτενή εργαλεία οικολογικής διαχείρισης, βοηθώντας τα καταλύματα να μειώσουν συνεχώς τις περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις.
Next steps?
Τα πρότυπα όμως αυτά είναι αυστηρά περιβαλλοντικά και δεν εξετάζουν κοινωνικά και εργασιακά χαρακτηριστικά όπως είναι ήδη οργανωμένα τα πρότυπα της τουριστικής βιομηχανίας. Όμως εκεί συντελείται μια σημαντική αλλαγή- τα δέκα βασικότερα πρότυπα εγκαταλείπουν την ομπρέλα του GSTC και δημιουργούν τη Συμμαχία Πιστοποιήσεων Βιωσιμότητας Τουρισμού (TSCA). Η TSCA επιδιώκει την εναρμόνιση των κριτηρίων βιωσιμότητας διεθνώς, διασφαλίζοντας ότι οι πιστοποιήσεις είναι αξιόπιστες και συμβαδίζουν με νομοθεσίες προστασίας του καταναλωτή όπως η GCD. Αυτή η συμμαχία αντιπροσωπεύει μια συλλογική κίνηση προς την τυποποίηση των πρακτικών βιωσιμότητας που είναι διαφανείς, επιστημονικά τεκμηριωμένες και παγκοσμίως αναγνωρισμένες, στοχεύοντας στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών και στη δημιουργία ενός βιώσιμου τουριστικού αγοραστικού κέντρου.
Σε όλες αυτές τις αλλαγές δε γνωρίζουμε ακόμη τί αποφάσεις θα λάβουν οι Tour operators, οι κυβερνήσεις , οι Μ.Κ.Ο., οι καταναλωτές και οι ξενοδόχοι. Ένα είναι σίγουρο, χωρίς βιωσιμότητα δεν εξασφαλίζεται η όποια οικονομική συνέχεια μιας επιχείρησης, πόσω μάλλον του τουρισμού που είναι εξαιρετικά ευάλωτος.
Το έτος 2025 θα είναι μετασχηματιστικό για τη βιομηχανία τουρισμού, με την Οδηγία για τις Πράσινες Δηλώσεις να επιφέρει σημαντικές αλλαγές στις πιστοποιήσεις βιωσιμότητας ξενοδοχείων. Οι προσεχείς αυτές αλλαγές απαιτούν μια μετάβαση προς πιο αξιόπιστες, διαφανείς και τεκμηριωμένες περιβαλλοντικές δηλώσεις. Για τους ενδιαφερόμενους στον τομέα του τουρισμού—από ξενοδόχους μέχρι Tour operators—η επιλογή πιστοποίησης θα κρίνει κρίσιμα τη συμμόρφωση με αυτά τα αυστηρά νέα πρότυπα, διαμορφώνοντας ένα βιώσιμο μέλλον που συμβαδίζει τόσο με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας της Ε.Ε. όσο και με τους παγκόσμιους στόχους βιωσιμότητας. Μέσω αυτών των μέτρων, η οδηγία όχι μόνο προωθεί τη διαφάνεια και τη βιωσιμότητα στον τουρισμό, αλλά επίσης θέτει ένα παγκόσμιο πρότυπο για την περιβαλλοντική υπευθυνότητα στον κλάδο. Stay tuned !!
(*) Ο Σωτήρης Μυλωνάς είναι Διπλ. Πολιτικός Μηχανικός, κάτοχος MBA και απόφοιτος του πανεπιστημίου Cambridge του ινστιτούτου αειφόρου ηγεσίας. Εργάζεται ως σύμβουλος σε θέματα αειφορίας, περιβάλλοντος, υγείας και ασφάλειας σε τουριστικές επιχειρήσεις με 28 έτη εμπειρίας και παρουσίας σε περισσότερες από 26 χώρες.
