της Δρ. Στεφανίας – Ζωής Ντρέγκα
Ο αστικός τουρισμός αποτελεί έναν από τους πιο δυναμικά εξελισσόμενους κλάδους της τουριστικής βιομηχανίας, προσελκύοντας επισκέπτες για ποικίλους λόγους: από τη γαστρονομία και τον πολιτισμό μέχρι τη σύντομη απόδραση του Σαββατοκύριακου. Ωστόσο, οι πόλεις δεν είναι απλώς τουριστικοί προορισμοί – είναι ζωντανοί οργανισμοί, όπου κάτοικοι, επαγγελματίες και επισκέπτες συνυπάρχουν και αλληλοεπιδρούν στους ίδιους κοινόχρηστους χώρους.
Μετά την πανδημία, οι δυναμικές αυτές έχουν αλλάξει σημαντικά. Το επαγγελματικό ταξίδι έχει μειωθεί, αλλά παράλληλα αναδύεται το φαινόμενο του bleisure – η σύνθεση επαγγελματικών ταξιδιών με αναψυχή, παρατείνοντας τη διαμονή και αυξάνοντας την αλληλεπίδραση των ταξιδιωτών με τον προορισμό. Επιπλέον, μεγάλα αστικά κέντρα δέχονται καθημερινά εργαζόμενους που διαμένουν σε περιφερειακές περιοχές αλλά περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας τους εντός της πόλης.
Αυτό το πολυδιάστατο προφίλ επισκεπτών καθιστά απαραίτητη μια ολιστική προσέγγιση στον τουριστικό σχεδιασμό, που θα λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές ανάγκες και προσδοκίες κάθε ομάδας. Οι κοινόχρηστοι χώροι – από τις πλατείες και τα μουσεία μέχρι τα καταστήματα και τα εστιατόρια – μετατρέπονται σε κόμβους αλληλεπίδρασης, όπου ο σχεδιασμός τους και η εμπειρία χρήστη πρέπει να ανταποκρίνονται σε ποικίλες απαιτήσεις.
Η Οικονομία της εμπειρίας και ο πελατοκεντρικός σχεδιασμός
Στο σύγχρονο τουριστικό marketing, η μονοδιάστατη επικοινωνία δεν είναι πλέον αποτελεσματική. Οι πόλεις-προορισμοί οφείλουν να δημιουργούν προσωποποιημένες εμπειρίες για κάθε ομάδα καταναλωτών, αξιοποιώντας δεδομένα από έρευνες αγοράς, προφίλ επισκεπτών και σημεία επαφής με τον προορισμό. Ο πελατοκεντρικός σχεδιασμός προϊόντων και υπηρεσιών αναδεικνύεται ως βασική στρατηγική, ενσωματώνοντας την ανάλυση καταναλωτικής συμπεριφοράς, την αναγνώριση pain points και την προσφορά λειτουργικών και ευχάριστων εμπειριών. Το κλειδί της επιτυχίας δεν είναι μόνο η διαχείριση της τουριστικής ροής, αλλά η δημιουργία προστιθέμενης αξίας, η οποία διαφοροποιεί την πόλη από τον ανταγωνισμό και ενισχύει την ελκυστικότητά της ως βιώσιμου και φιλόξενου προορισμού.
Προς ένα νέο μοντέλο αστικού τουρισμού
Η εξέλιξη του αστικού τουρισμού απαιτεί πλέον περισσότερα από την απλή προσέλκυση επισκεπτών. Οι προορισμοί που θα ξεχωρίσουν είναι εκείνοι που επενδύουν στη συνεχή βελτίωση της εμπειρίας των επισκεπτών, στη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ κατοίκων και τουριστών και στη δημιουργία ενός φιλόξενου περιβάλλοντος για όλες τις ομάδες ενδιαφέροντος. Ο επαναπροσδιορισμός των κοινόχρηστων χώρων, η στρατηγική προσέγγιση του city branding και η υιοθέτηση βιώσιμων πρακτικών αποτελούν τα θεμέλια για την ανάπτυξη τουριστικά ανθεκτικών πόλεων που θα αντέξουν στον χρόνο και στις μεταβαλλόμενες προκλήσεις της παγκόσμιας τουριστικής σκηνής.
Η περίπτωση του Άμστερνταμ: Από την κρίση στην επανατοποθέτηση
Η εικόνα μιας πόλης μπορεί να διαμορφωθεί από θετικά ή αρνητικά στερεότυπα. Στην περίπτωση του Άμστερνταμ, η ταύτιση με τη φθηνή διασκέδαση, τα ναρκωτικά και την αταξία είχε οδηγήσει σε φθορά της τουριστικής ταυτότητας. Αντί να εστιάσει απλώς σε προωθητικές ενέργειες, η πόλη επέλεξε να επενδύσει στη βελτίωση του ίδιου του τουριστικού προϊόντος.
Η πρωτοβουλία “I amsterdam“ βασίστηκε σε τρεις αξίες – δημιουργικότητα, καινοτομία και το εμπορικό πνεύμα– και αναπτύχθηκε ως εργαλείο αστικής αναγέννησης και όχι μόνο ως καμπάνια μάρκετινγκ. Μέσα από μια συνολική στρατηγική branding, το Άμστερνταμ επιχειρεί να μεταβεί από ένα στερεοτυπικό τουριστικό προφίλ σε μια βιώσιμη και πολυδιάστατη αστική εμπειρία. Η καμπάνια του Άμστερνταμ Renew your View στηρίζεται στην ανάδειξη της σύγχρονης τοπικής ταυτότητας και πραγματικών κατοίκων/χαρακτήρων που την αντιπροσωπεύουν.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελληνική πραγματικότητα;
Η Ελλάδα διαθέτει πόλεις με πλούσια ιστορία, δυνατή πολιτιστική ταυτότητα και ισχυρή γαστρονομική σκηνή—στοιχεία που μπορούν να λειτουργήσουν ως θεμέλια για έναν βιώσιμο και διαφοροποιημένο τουρισμό πόλης. Όμως, η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη τουριστικών ροών χωρίς σχεδιασμό μπορεί να οδηγήσει σε υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων και μείωση της ελκυστικότητας των προορισμών μακροπρόθεσμα.
Για να διαμορφώσουμε πραγματικά βιώσιμες και φιλόξενες πόλεις, είναι απαραίτητο να:
- Επαναπροσδιορίσουμε τη χρήση των κοινόχρηστων χώρων: Οι πλατείες, οι πεζόδρομοι και τα πάρκα δεν πρέπει να είναι μόνο τουριστικά hotspots, αλλά χώροι που λειτουργούν εξίσου καλά για κατοίκους και επισκέπτες.
- Δημιουργήσουμε μια ισορροπία μεταξύ εμπορίου και ελεύθερων δημόσιων χώρων, ώστε η πόλη να είναι προσβάσιμη και φιλική προς όλους, χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από την τουριστική κατανάλωση.
- Επενδύσουμε σε έξυπνες και βιώσιμες υποδομές που θα επιτρέψουν την ομαλή συνύπαρξη διαφορετικών ομάδων, όπως προσβάσιμα μέσα μεταφοράς, βιώσιμες συγκοινωνίες, ευέλικτοι δημόσιοι χώροι και ψηφιακά εργαλεία για τη διαχείριση της ροής επισκεπτών.
- Υιοθετήσουμε μια στρατηγική φιλοξενίας ως στοιχείο του αστικού σχεδιασμού, που δεν θα βασίζεται μόνο στο branding, αλλά στη δημιουργία πραγματικά φιλόξενων πόλεων για όλους.
Η ελληνική φιλοξενία είναι μια αξία βαθιά ριζωμένη στην κουλτούρα μας. Η πρόκληση είναι να τη μετατρέψουμε σε εργαλείο στρατηγικής ανάπτυξης των πόλεων, διασφαλίζοντας ότι αυτές παραμένουν ελκυστικές τόσο για τους επισκέπτες όσο και για όσους τις αποκαλούν σπίτι τους.
(*) Η Δρ Στεφανία-Ζωή Ντρέγκα (Διδάκτωρ Πανεπιστήμιου Ulster, Ηνωμένο Βασίλειο) διδάσκει με αντικείμενο τον σχεδιασμό και το μέλλον των εμπειριών φιλοξενίας στο Hotelschool The Hague, στη Χάγη της Ολλανδίας. Η έρευνά της επικεντρώνεται στην ενδυνάμωση της κοινότητας στη λήψη αποφάσεων για τον τουρισμό και στη συμμετοχική διακυβέρνηση για την προώθηση βιώσιμων προορισμών.
